Paus brengt gelovigen in verwarring

Op 31 juli berichtte NRC Handelsblad dat paus Johannes Paulus II het beeld van hemel en hel heeft bijgesteld. Het zijn geen fysieke plaatsen maar metaforen voor de `levende en persoonlijke relatie met de Heilige Drie-eenheid', aldus de hoogste zegsman van de katholieke kerk. Is dit nieuws? Ik had verwacht dat meer rumoer zou zijn ontstaan over deze opvattingen van de paus. Of heb ik iets gemist?

Opvattingen over hemel en hel nemen vanouds een cruciale plaats in in het religieuze wereldbeeld. Waren zij niet de rotsvaste en eeuwigdurende ankerplaats voor hoop en gerechtigheid? Hebben zij niet eeuwenlang de gelovigen schrik aangejaagd? Het leven van velen is door deze beelden bepaald geweest. Hebben nu de vromen tevergeefs verlangd naar een verblijf in de hemel, samen met hun geliefden en de heiligen?

De auteur van het krantenbericht schrijft dat de paus officieel heeft gedaan wat `veel gelovigen allang voor zichzelf hadden uitgemaakt'. Dit laatste betwijfel ik. Voor menig katholiek zal de beeldcorrectie door de paus gekomen zijn als een verrassing die hun denken over geloofszaken in verwarring brengt.

Ook ik was verbaasd. Niet dat mijn beeld van hemel en hel werd aangetast, maar wel dat van de katholieke kerk. Ik had niet gedacht dat zij ooit tot een dergelijke uitspraak zou komen. De katholieke kerk (of is het vooral deze paus?) lijkt minder te hechten aan gefixeerde `waarheden' over kwesties aangaande het wereldbeeld en zich meer te richten op mystiek en spiritualiteit als kerngebied van religie. Het bijstellen van verouderde wereldbeelden betekent dat zij eerder bijzaak zijn.

De uitspraken van de paus doen me denken aan een negende-eeuwse Arabische mystica, die gevraagd waarom zij op straat liep met een brandende toorts en een emmer water antwoordde: om de hemel te verbranden en de hel te blussen.

Concentratie op mystiek en spiritualiteit is wellicht de enige manier om als kerk de hedendaagse secularisatie te overleven.