Gandhi na 105 jaar welkom als advocaat in Natal

De orde van advocaten in de Zuid-Afrikaanse provincie Natal heeft na 105 jaar Mahatma Gandhi als lid geaccepteerd. Beter laat dan nooit, is de redenering. Bij de Indiërs in Zuid-Afrika is de beslissing goed gevallen.

Het bankje op het treinstation van `Maritzburg', hoofdstad van de Zuid-Afrikaanse provincie KwaZulu/Natal, staat er nog. Een jonge advocaat uit India streek hier neer nadat hij op 7 juni 1893 uit de trein was gezet. Mohandas Karamchand Gandhi, later bekend als Mahatma, had het gewaagd een eersteklas kaartje te kopen, in plaats van derde klas waar niet-blanken slechts recht op hadden. Een jaar later beging Gandhi een andere `brutaliteit' door lidmaatschap aan te vragen van de Natalse orde van advocaten.

Spoornet, de Zuid-Afrikaanse spoorwegen, corrigeerde zijn racistische faux pas in 1997. Op een gedenkplaat in de hal van het Victoriaanse station wordt Gandhi ,,een van de grootste mannen van de twintigste eeuw'' genoemd. Aan de Kerkstraat in Pietermaritzburg staat een standbeeld uit 1993 van de voormalige Indiase leider – vermoord in eigen land in 1948.

Gandhi woonde ruimde twintig jaar in Zuid-Afrika en zei naderhand dat hij door het onrecht en de discriminatie in de pre-apartheidsstaat tot politieke rijping was gekomen. Zijn satyagraha, het vasthouden aan de waarheid en zijn tactiek van geweldloos verzet, bracht hij in praktijk onder de Indiërs van Natal. Op een andere plaquette staat een opdracht van de vooraanstaande Zuid-Afrikaanse sociologie-professor Fatima Meer: ,,U bent geschopt en geslagen hier, van de trein gegooid omdat u opkwam voor uw rechten als een Indiër, als de universeel gekoloniseerde man. Maar u keerde de vernedering en de pijn om in een bevrijding van de mensheid.''

Gandhi's poging in 1894 om lid te worden van de Natal Law Society mislukte: de orde liet hem weten dat alleen `Europeanen' hiervoor in aanmerking kwamen. Via de hoogste rechter wist Gandhi af te dwingen dat hij desondanks als advocaat mocht werken, in dienst van de Indiase paupers.

Vorige week besloot de Law Society vóór het verstrijken van de eeuw de geschiedenis alsnog recht te zetten. Aan de nabestaanden van Mahatma Gandhi zijn excuses aangeboden. ,,We willen ondubbelzinnig, helder en oprecht onze verontschuldigingen aanbieden'', zegt David Randels, de voorzitter van de Law Society in een reactie. De uitspraak komt neer op een erelidmaatschap voor Gandhi.

De Natalse orde van advocaten was tot tien jaar geleden een exclusief blanke aangelegenheid, maar evolueerde zich sindsdien tot een multiraciaal gezelschap, van de twintig leden tellende bestuursraad zijn er nu 12 niet-blank. In 1997 deed de toenmalige (zwarte) voorzitter Frank Sithole ook al een poging tot rehabilitatie van Mahatma Gandhi, maar de orde kwam toen niet verder dan een algemeen excuus ,,voor alle maatregelen uit het verleden die raciaal waren gemotiveerd''. Randles zegt dat Sithole ,,moeite had met de ironie dat een zwarte zijn excuses moest aanbieden voor iets wat blanken jaren geleden hadden gedaan''.

In de Indiase gemeenschap van Zuid-Afrika is de genoegdoening aan Gandhi's adres zeer goed gevallen. ,,Waar het om gaat is dat we afstand nemen van de fouten uit het verleden, hoe lang geleden ook'', aldus een Indiaas lid van de orde, advocaat Ismail Meer (echtgenoot van Fatima Meer), een oudgediende die in de jaren veertig met Nelson Mandela colleges rechten liep aan de Universiteit van Witwatersrand in Johannesburg. De secretaris van het Gandhi Memorial Committee, Sasarath Bundhoo, vindt daarentegen dat het excuus veel te laat komt. ,,Voor een man van Gandhi's statuur had dit waarachtig wel eerder kunnen gebeuren. Maar goed, het zij zo. We kunnen nu in elk geval met een schoon geweten ten opzichte van Gandhiji het volgende millennium ingaan.''