Eén miljard

INDIA HEEFT dit weekeinde de grens van één miljard inwoners overschreden. Na de Volksrepubliek China is India volgens demografische berekeningen van de Verenigde Naties nu het tweede land ter wereld met meer dan een miljard inwoners. En daar blijft het niet bij. Bij voortzetting van de huidige trend zal India tegen 2045 China wat bevolkingsaantal betreft voorbijstreven en zal India in 2050 1,5 miljard inwoners tellen.

Sinds de onafhankelijkheid van India in 1947 is de bevolking verdrievoudigd. Maar terwijl India gisteren de 52ste onafhankelijkheidsviering luister bijzette met een keten van zes miljoen mensen die elkaar bij de hand hielden, gaven de autoriteiten geen ruchtbaarheid aan de overschrijding van de grens van één miljard inwoners. Volgens het Indiase Instituut voor Volkstelling wordt dat aantal namelijk pas volgend jaar bereikt, op 11 mei 2000. De teller van het Indiase censusbureau staat vandaag op 988.600.000 en neemt met één bewoner per twee seconde toe. Ieder jaar groeit de bevolking van India met het aantal inwoners van Nederland.

NIET ALLEEN in India, ook wereldwijd is er enige verwarring over het exacte aantal mensen. De Verenigde Naties houden de geboorte van de zesmiljardste wereldburger op 12 oktober aanstaande, maar het censusbureau van de Verenigde Staten meldde al op 19 juli dat dit aantal was bereikt.

Voor de demografische werkelijkheid van India maakt de cijfercontroverse niet veel uit. Een derde van de bevolking van India is jonger dan 15 jaar, hetgeen betekent dat zelfs met een dalend geboortecijfer de bevolkingsgroei nog minstens een generatie doorgaat. Ruim de helft van de inwoners van het land dat zich met enig recht de `grootste democratie ter wereld' noemt, kan niet lezen of schrijven. Ruwweg een derde van de Indiërs – evenveel mensen als het aantal inwoners van de Europese Unie – leeft onder de absolute armoedegrens.

De bevolkingsgroei leidt tot een snel toenemende druk op de natuurlijke omgeving. In een hoofdzakelijk agrarische samenleving ontstaat schaarste aan landbouwland en water. In India dreigt uitputting van de grondwaterreserves voor de drinkwatervoorziening en voor de irrigatie van het platteland.

De geopolitieke gevolgen van de demografische ontwikkelingen zijn groot. India en zijn buurlanden Pakistan (140 miljoen inwoners) en China (1,2 miljard inwoners) zijn alledrie kernwapenmogendheden. Met Pakistan is India in een schemeroorlog verwikkeld over het betwiste Kashmir. Het bevolkingsgewicht kan leiden tot verdere machtsverschuivingen. Zoals Lester Brown van het gezaghebbende Worldwatch Institute in Washington opmerkt: ,,India beschikt nu over een nucleair arsenaal dat in staat is om de grootste concentratie van straatarme burgers op aarde te beschermen.''

Het is triest en alarmerend tegelijk dat India gelatenheid toont wat de terugdringing van het geboortecijfer betreft. Natuurlijk, het is prijzenswaardig dat het anders dan China geen toevlucht heeft gezocht in een afgedwongen bevolkingspolitiek, abortussen en éénkindbeleid. Maar de gebrekkige toegang tot onderwijs voor meisjes – basisonderwijs wordt alom erkend als een van de belangrijkste bijdragen aan een dalend geboortecijfer – en de beperkte middelen van de federale regering voor gezondheidszorg en geboortebeperking (India besteedt bijna vier keer zoveel aan militaire uitgaven) tonen een gebrek aan prioriteitstelling.

HET GEVAAR DAT de veiligheid van India bedreigt, stelt het Worldwatch Institute, is niet zozeer de dreiging van externe agressie, maar de binnenlandse bevolkingsgroei en de uitputting van de natuurlijke hulpbronnen. India is daarin niet uniek. In veel delen van de wereld, vooral in ontwikkelingslanden, neemt de demografische druk alarmerende en soms catastrofale vormen aan. Ondanks de gestage daling van de geboortecijfers zal de wereldbevolking eerst nog sterk blijven toenemen. Er zijn al vele kostbare jaren verloren gegaan, maar verhoogde inspanningen om dit demografische zwarte gat te dichten blijven dringend gewenst.