Tennis zonder Graf niet meer hetzelfde

Het is met Stefanie Maria Graf als bij elk afscheid van de allergrootste sportmensen ter wereld, Zoals het basketbal nooit meer hetzelfde zal zijn zonder Michael Jordan, zo is de tennissport eigenlijk ondenkbaar zonder Steffi Graf. Het Duitse fenomeen is pas 30 jaar oud. Maar fysiek heeft Graf zich meer dan eens een bejaarde gevoeld en na meer dan 50 ernstige blessures had de geest niet meer de kracht de gebreken van het lichaam te compenseren. Vechtend tegen de tranen kondigde Graf gisteren in Heidelberg aan dat het na 107 toernooizeges inclusief 22 grandslamtitels genoeg is geweest.

Die beslissing kwam niet onverwacht, want na haar meesterlijke overwinning op Roland Garros in die bizarre finale tegen Martina Hingis stamelde Graf begin juni al dat ze die herinnering niet wilde bederven door nog een keer op het gravel in Parijs te spelen. Op Wimbledon klonk na haar nederlaag in de finale tegen Lindsay Davenport hetzelfde geluid: na zeven titels in negen finales wenste Graf het toernooi waar ze zo innig mee verbonden is, in stijl te verlaten. De US Open in New York zou eind deze maand haar laatste grote optreden worden. Maar haar veelvuldig geteisterde lichaam wenste daar niet aan mee te werken.

Vorige maand moest Graf haar partij op het toernooi in San Diego tegen de Amerikaanse Amy Frazier vanwege een hamstringblessure opgeven. Het idee van wéér een comeback maakte Graf zo depressief dat ze het onvermijdelijke als een zegen begroette. In het vliegtuig op weg naar huis bladerde Steffi door verschillende reisgidsen en toen wist ze het plotseling zeker: ze zou gaan reizen zonder tennisrackets in haar bagage. Misschien was dat besluit de mooiste overwinning in haar carrière. Eindelijk had Graf vrede gesloten met zichzelf, alleen buiten de tennisbanen kan ze haar turbulente leven nog een nieuwe impuls geven.

Haar op Wimbledon deze zomer zo luid bejubelde mixed-dubbelpartijen aan de zijde van John McEnroe riepen warme herinneringen op aan haar triomftocht in 1988. In dat jaar versloeg ze als meisje van 19 haar rivale van destijds, Martina Navratilova voor het eerst op gras. Zo fris was ze toen nog en zo zuiver haar extase na de triomf op een klassieke service-volleyspecialiste die Wimbledon als haar keizerrijk beschouwde. Zonder het op dat moment te beseffen had Graf met die zege op Navratilova in '88 het einde van een tijdperk aangekondigd. Zelf stopt ze nu zonder door een nieuwe generatie te zijn overvleugeld.

Navratilova sukkelde nog door tot haar 37ste als in een vlaag van nostalgie. Graf heeft een beter moment gekozen om te stoppen. De striemende forehand en de machtige service van Graf fungeerden niet alleen als de zweep op de ruggen van de vedetten uit de jaren tachtig, Chris Evert en Martina Navratilova. De wonderkinderen uit de jaren negentig vreesden de wapens van de Duitse al evenzeer.

De mooiste benen uit het vrouwencircuit droegen Graf ook in confrontaties met haar opvolgsters als een wervelwind over de baan. Als ze topfit was, leek Graf te zweven, zoals vorige maand op Wimbledon in de partij tegen Venus Williams; een indringende dialoog tussen het tennis van deze eeuw en het spel in het nieuwe millennium.

Koel en afstandelijk leek ze in de jaren tachtig, een killer die geen oog had voor haar slachtoffers. Nadat Aranxta Sanchez-Vicario in 1989 op het gravel van Roland Garros het verlossende antwoord leek te hebben gevonden op het repertoire van Graf, blafte de Duitse: ,,Moet ik soms zelfmoord plegen, omdat ik toevallig voor de finale ongesteld ben geworden?'' In haar somberste gedachten heeft Graf wel degelijk met die gedachte gespeeld. Regelmatig leek ze zelf het voornaamste slachtoffer van een sport die bijna onmenselijke eisen stelt aan degene die per se nummer één wil zijn.

Haar lievelingskleur was zwart, als de eeuwige rouwrand om haar ziel. Niet alleen de affaires met vader Peter, die in 1997 en '98 15 maanden gevangen zat vanwege belastingfraude, hebben Graf geestelijk verwond. Het mes van de gestoorde Duitse Graf-fan Günther P. in de rug van haar grootste rivale Monica Seles heeft sinds 30 april 1993 ook figuurlijk in de rug van Graf gezeten.

De uiterlijke ongenaakbaarheid was slechts schijn, haar glimlach een teken van verstilde melancholie. Niemand kon de eenzaamheid aan de top ontroerender en aangrijpender in beeld brengen als de vrouw die het tennis een nieuwe dimensie heeft gegeven.