Pipilotti Rist is Madonna van de videokunst

De Zwitserse kunstenaar Pipilotti Rist (1962) heeft al meer dan tien jaar een patent op verleidelijke, vrolijkstemmende videowerken waarmee ze de toeschouwer onderdompelt in dromerige sferen. Aangetrokken door magische klanken en suikerzoete kleuren, door beelden van zorgeloze meisjes in wapperende stippeltjesjurken, word je in haar installaties meegezogen in een surrealistische wereld. Voorbijdrijvende wolken, kabbelend water en draaiende sterrenhemelen zorgen voor een vreemd gevoel van gewichtsloosheid.

In het Parijse Musée d'Art Moderne heeft Rist deze zomer de tentoonstelling Remake of the weekend ingericht, waarin oud en nieuw werk in één grote installatie is samengebracht. Ze verbouwde de verschillende zalen van het museum tot een modieus appartement, met diverse kamers die dienen als decor voor haar projecties. Je kunt er ongegeneerd rondsnuffelen tussen andermans spullen, want de huurster, het fictieve personage Himalaya Goldstein, is niet thuis.

De rondgang door de flat is een ware ontdekkingsreis. De projectoren, vernuftig weggestopt in bloemenvazen, bankstellen en onder tafels, laten op onverwachte plekken bewegende beelden zien. Op een schilderij van een rotsachtige kust zijn beelden geprojecteerd van dansende meisjes op het strand. De Japans gedekte tafel is veranderd in een zeebodem, met koralen en lichtreflecties van het water. En een rood bankstel dient als ondergrond voor een filmpje van een kind dat vlak onder het wateroppervlak zwemt en nu en dan proestend van het lachen bovenkomt om lucht te happen.

Beeldschermen en filmdoeken lijken te hebben afgedaan bij Pipilotti Rist. Zij projecteert haar video's op stapels boeken of op het plafond en zet zo de hele ruimte in beweging. Zelfs in de drankflessen op de bar zijn filmpjes te zien. Een zweverig muziekje zorgt voor een ontspannen sfeer. Als in een slaapdronken toestand staar je naar de vertraagd afgespeelde filmpjes die geen begin en geen eind hebben, maar eeuwig door lijken te gaan zonder een verhaal te vertellen. Iedereen is mooi en lief in deze meisjeswereld die geschapen lijkt voor Barbie en haar vriendinnen.

Maar zodra je de keuken binnenkomt, slaat het onheil toe. Daar is op het keukenblok een meer dan levensgrote projectie te zien van een naakte vrouw. Ze is voor dood achtergelaten aan de kant van de weg, in de stromende regen. De camera glijdt zo dicht over haar magere witte lichaam dat haar oksel een grot lijkt en de druppels op haar huid veranderen in een maanlandschap. Pas als de camera haar bibberende lippen bereikt, wordt duidelijk dat de vrouw nog leeft. Het ligt voor de hand te denken dat de vrouw een slachtoffer is, wellicht van een seksueel misdrijf. En vermoedelijk is ook de keuze voor het aanrecht als achtergrond voor deze video niet willekeurig gekozen. Rist heeft er in interviews nooit een geheim van gemaakt dat zij haar werk maakt vanuit een feministisch gedachtegoed. Ze houdt zich in haar video's bezig met sekseverschillen en wil vooroordelen bestrijden. Een visueel beeld, zo meent de kunstenares, zegt meer dan een wetenschappelijke studie van twintig pagina's. De taal van beelden vindt direct toegang tot het onderbewustzijn, daar waar de vooroordelen sluimeren, schrijft ze in de catalogus.

Een goed voorbeeld van haar rebelse feminisme is Rists bekendste video Ever is over all (1997), twee jaar geleden dé hit op de Biennale van Venetië en nu opnieuw in Parijs te zien. Hierin slaat een vrolijk huppelende vrouw met een fallusvormige bloem de ruit van geparkeerde auto's aan diggelen, waarna ze vriendelijk gegroet wordt door een passerende agente. In Blutraum, een video uit 1992 die gemaakt werd als reactie op de vele maandverbandreclames, is te zien hoe een straal bloed langs het dijbeen van een vrouw naar beneden sijpelt, een rode vlek in haar slipje achterlatend.

Vanwege haar vamp-achtige uiterlijk en haar taboedoorbrekende werken – in Parijs wordt de video Mutaflor (1996) vertoond waarin de kunstenaar uitdagend als een pornoster op de grond ligt terwijl een camera inzoomt op haar geslachtsdelen – zou je Pipilotti Rist kunnen omschrijven als de Madonna van de videokunst. Ze maakt recalcitrante, maar toegankelijke kunst die door een breed publiek gewaardeerd wordt, getuige de Pipilotti-fanclubs op Internet. Rist, die ooit popster wilde worden en een tijdlang bassiste was in de Zwitserse rockgroep Les Reines Prochaines, behoort tot de populairste kunstenaars van de jaren negentig. Dat haar ambities op het gebied van muziek niet helemaal verdwenen zijn, blijkt uit de cd die bij de tentoonstellingscatalogus is gevoegd en die vol staat met pakkende popnummers. Net als Madonna zingt Rist daarop met kinderlijke stem pretentieloze liedjes. En net als haar videobeelden blijven die deuntjes nog dagenlang in je hoofd rondspoken.

Tentoonstelling: Remake of the weekend van Pipilotti Rist. T/m 19 september in Musée d'Art Moderne de la Ville de Paris, 11 Avenue du Président Wilson, Parijs. Di t/m vr 10-17u30, za en zo 10-18u45. Catalogus FF 245,-.