`Pensioenfondsen horen geen geld over te hebben'

Bedrijven hadden vorig jaar voor 6,5 miljard gulden voordeel van de pensioen- regelingen voor hun werknemers. Die vervullen vaak via vakbonden de helft van de bestuursfuncties in de fondsen, die samen meer dan 800 miljard gulden beleggen. Een reactie van FNV-specialist Henk Muller.

Sommige rijke pensioenfondsen, zoals dat van Philips, keren geld uit aan de werkgever. In Philips' geval 316 miljoen gulden. Van wie is het geld eigenlijk dat in een pensioenfonds zit?

,,Uitgangspunt van de FNV is dat pensioen uitgesteld loon is, met als kenmerk dat het een toezegging is die in het reglement van een pensioenregeling uiteen wordt gezet. Daarin staat ook de financieringswijze van het pensioen: welk deel de werkgever betaalt, welk deel de werknemer. Het gaat er ons om dat de pensioentoezegging gestand wordt gedaan, dat het safe is. Als de premies goed worden vastgesteld, dan is het niet nodig dat je bij een goed dekkingspercentage (verhouding tussen belegd vermogen en pensioenverplichtingen; red.) nog geld over hebt.

,,Zijn er dan toch nog meevallers, dan moet de pensioenregeling nog eens worden doorgelicht. Voldoet het fonds aan de eisen des tijds? Hoeveel reserves heb je voor het feit dat mensen steeds langer leven? Zorg dat je de pensioenaanspraken indexeert en op z'n minst waardevast maakt. Kijk uitdrukkelijk naar de positie van gepensioneerden. Het is vervelend dat in de discussie over hun positie steeds terugkomt dat aan hen niet wordt gedacht.

,, Het geld dat met de beleggingen van pensioenfondsen wordt verdiend is substantieel en bij bepaalde fondsen veel groter dan de pensioenpremies. Kijk voor de besteding van de binnenkomende gelden naar alle betrokkenen: actieve werknemers, ex-werknemers die geen premie meer betalen en gepensioneerden. Een goede studie naar pensioenverplichtingen en toekomstige premies moet kunnen voorkomen dat je zoveel geld over hebt dat je ermee zit. Mocht dat toch het geval zijn, dan is het te verdedigen dat het aan alle betrokkenen ten goede komt, mede afhankelijk van de bijdrage die zij hebben gegeven. Eigenlijk hoort het niet voor te komen.'

Mag het dan zomaar aan een bedrijf worden teruggeven?

,,Eigenlijk moet het naar iedereen, pondsgewijs. Maar dat wordt weer bepaald door afspraken in het pensioenreglement, en die zijn vaak niet helder. Dat moet dus verbeteren. Het is prima gegaan bij pensioenfondsen de afgelopen jaren, mede door terughoudend loonbeleid. Maar niemand weet of die hoge rendementen zo blijven. In de vraag over de verdeling van de revenuen mag wel meespelen of de werkgever een garantie geeft dat de pensioentoezegging ook in slechte tijden wordt gehandhaafd, al is dat op zich geen legitimatie om geld terug te geven.'

Hoe toetst u of de pensioenfondsen die de werkgeverspremie verlagen en/of vermogen uitkeren wel eerst aan uw normen voldoen?

,,Dat doen wij bij de vakcentrale niet zelf. Het zijn de collega's van de bonden die dat in de besturen van de fondsen beoordelen. In meer algemene zin is naar aanleiding van het pensioenconvenant van de Stichting van de Arbeid met het kabinet over modernisering van pensioenregelingen een meetwijzer ontwikkeld die voor een honderdtal fondsen op een aantal punten aangeeft wat er is gebeurd. Per regeling kan dan gekwantificeerd worden hoe het met de voorstellen in het convenant is verlopen.'

Het zijn hoofdzakelijk de pensioenfondsen die voor specifieke ondernemingen werken die hun werkgever premiekortingen of geld terug geven. Moet de FNV zijn positie daar versterken?

,,Bij de bedrijfstakpensioenfondsen zitten meestal vertegenwoordigers van aangesloten bonden in het bestuur, bij ondernemingspensioenfondsen zijn de werknemersvertegenwoordigers vaak op voordracht van de ondernemingsraad benoemd. De invloed van de bonden is dan indirect, het is moeilijk daar tussen te komen. Misschien is een wat steviger betrokkenheid vanuit de vakbeweging op zich zinnig. Ik merk in toenemende mate aandacht bij aangesloten bonden voor pensioenen. Het is een gigantisch kapitaal dat in de pensioenfondsen wordt beheerd. Waar geweldige kapitalen zijn geaccumuleerd is de aandacht van de buitenwereld groter. Meer aandacht voor de kwaliteit van de bestuurders vind ik prima, in een aantal gevallen is dat nodig, in een aantal niet. Soms is het een klusje erbij in de veelheid van andere dingen.'

Zijn pensioenfondsen bij een aantal bedrijven profit centers geworden?

,,Ik weet het niet. Ik ken de exacte praktijk niet, daarvoor heb ik te weinig informatie. Het toezicht van de Verzekeringskamer in het kader van de pensioen- en spaarfondsen wet zou dat niet mogelijk moeten maken.'

Vindt u de 6,5 miljard voordeel veel?

,,Hoe moet ik het bedrag meten? Het is redelijk logisch dat een deel verklaard kan worden uit rentestandskortingen die pensioenfondsen krijgen, dat is het verschil tussen de actuariële premie die zij op basis van het pensioenreglement zouden moeten betalen en de werkelijke premie. De vraag is ook of het een structurele tendens is. Maar het is wel een groot bedrag.'

Dit is het tweede deel in een korte serie over profijt van pensioenfondsen. Het eerste deel verscheen op 13 augustus.