Kortsluiting op de ambitieuze Zuidas

Bewoners en projectontwikkelaars zitten het stadsbestuur van Amsterdam dwars bij de plannen voor een Europese `toplocatie'.

Duco Stadig zat op een zonnige middag op zijn balkon. De wind waaide het lawaai van de A10, meer dan een kilometer verderop, naar zijn huis. ,,Wat een klereherrie'', dacht de Amsterdamse PvdA-wethouder. Maar meteen zag hij het positieve ervan, want hiermee had hij nóg een argument voor bewoners om niet tegen de ontwikkeling van de Zuidas te protesteren. Want met een ondergrondse snelweg zal de geluidsoverlast sterk afnemen. ,,Als in de toekomst ook nog eens de vliegtuigen verdwijnen, wordt Buitenveldert veel leefbaarder. Het is zeer onverstandig als bewoners zich verzetten.''

De Zuidas, een strook langs en over snelweg A10 ten zuiden van Amsterdam, moet de hoofdstad een sterkere positie geven op de Europese kantorenmarkt. Het gebied is al dé toplocatie in Nederland en de gemeente wil tempo maken met de verdere ontwikkeling. Het plan om de infrastructuur, de A10 en de trein- en tram-sporen, te overbouwen moet zonder eindeloze procedures verlopen, want de kantorenmarkt is nu goed. Over een paar jaar kan alles anders zijn.

,,We zullen alles aangrijpen om de voortgang te hinderen'', zegt H.van der Kolk, voorzitter van het Wijkopbouwcentrum Buitenveldert. De afgelopen jaren was rond de Zuidas met redelijk succes een soort poldermodel toegepast. Bewoners waren nauw bij de planvorming betrokken, maar de afgelopen maanden ging het mis. Het opbouworgaan en de Stichting Tuinstad Buitenveldert stapten boos uit het overleg. ,,We zijn belazerd'', zegt secretaris N. Schloss van Tuinstad Buitenveldert.

De ruzie gaat, zoals zo vaak in Amsterdam, over het parkeren. Als de Zuidas een succes wordt, zou dat wel eens grote parkeeroverlast in Buitenveldert kunnen geven. De twee bewonersorganisaties beweren dat met het stadsdeel Buitenveldert vóór de fusie met de Rivierenbuurt in 1998 afspraken zijn gemaakt over de invoering van betaald parkeren. Als de bewoners zich niet zouden verzetten tegen de bouw van een tweede toren van ABN Amro, hoefden ze slechts 25 gulden per jaar te gaan betalen. ,,We hebben het helaas niet op papier. Dan bestaan afspraken kennelijk niet'', zegt Van der Kolk.

De tweede ABN Amro-toren is inmiddels zonder protest bijna gereed. Maar de gunstige parkeerregeling is er niet gekomen. Tot woede van honderden bewoners. Het gefuseerde stadsdeel Zuider-Amstel wilde voor Buitenveldert geen andere betaalregeling maken. ,,Invoering moest kostendekkend. Van afspraken over 25 gulden is mij niets gebleken'', zegt stadsdeelwethouder P. Haitsma. Het tarief is inmiddels vastgesteld op iets meer dan 160 gulden per jaar.

,,De amateurpolitici van het stadsdeel hebben het verpest voor de stad'', zegt Van der Kolk. Hij voorspelt ernstige vertraging nu de bewoners alles zullen aangrijpen om te procederen. ,,Onverstandig'' noemt hij het dat wethouder Stadig niet heeft ingegrepen.

Stadig zit met de kwestie in zijn maag. ,,Dit komt bepaald slecht uit. Zij kunnen een storingsfactor van betekenis worden.'' Het tarief van 160 gulden is het laagste wat in Amsterdam wordt betaald, dus daar zouden ze helemaal niet zo ontevreden mee moeten zijn, zegt Stadig. ,,Maar ik zal ze uitleggen dat hun verzet onverstandig is. Want de Zuidas biedt zoveel voordelen.'' En je alleen maar verzetten omdat je je zin niet hebt gekregen, daar kun je vraagtekens bij zetten, vindt Stadig.

Met het onder de grond brengen van de infrastructuur ontstaat een strook van één kilometer bij tweehonderd meter nieuwe bouwgrond. Een besluit valt dit jaar. De kosten bedragen twee miljard gulden. Het overgrote deel daarvan zal door private partijen worden gefinancierd. ABN Amro, ING, de FGH Bank en NS Vastgoed zijn de voornaamste deelnemers. ,,Als je geld gaat uitgeven heb je haast, want dan gaat de rentetikker lopen'', zegt wethouder Stadig.

Het rijk heeft 540 miljoen gulden voor zes van dergelijke grootstedelijke projecten beschikbaar. Amsterdam hoopt hiervan ongeveer 200 miljoen te krijgen als startkapitaal voor de Zuidas. ,,De Zuidas smeedt de stad aan elkaar'', zegt Stadig. De barrière die nu bestaat uit de A10 en de spoorlijnen wordt opgeheven. Daarnaast wordt – onder druk van de `Vrienden' – het Beatrixpark uitgebreid en krijgt het NS- en metrostation Zuid/WTC een steeds prominenter rol. Wel verdwijnen een groot aantal sportterreinen, wat jammer is voor de buurt, erkent Stadig.

Maar de voordelen zijn helemaal niet zo groot, vinden bewoners. ,,Buitenveldert verkantoriseert'', zegt Van der Kolk. Kleine bedrijven die de hoge huren aan de Zuidas niet kunnen betalen, zoeken ruimte in woningen in de wijk. ,,Buitenveldert was bedoeld als tuinstad.''

Een andere ,,bedenkelijke ontwikkeling'' is volgens Van der Kolk dat makelaars woningen opkopen en voor soms meer dan vijfduizend gulden per maand verhuren aan buitenlanders. ,,Het lijkt hier soms Tokio wel'', roept hij. Niet dat hij last heeft van de vele Japanners, maar de makelaars die voor veel geld woningen verhuren besteden weinig aandacht aan onderhoud. Stadsdeelswethouder Haitsma begrijpt de zorgen: ,,Buitenveldert is erg vergrijsd. De vele oudere bewoners zien hun woonomgeving snel veranderen. Dat is soms moeilijk voor ze.''

De gemeente ondervindt aan de Zuidas niet alleen tegenwerking van de bewoners maar ook van projectontwikkelaars. Tegen de zin van de gemeente verwierven G&S en Maarssen Bouw grond. Zo wist G&S zich in het Mahlerproject (kantoren, woningen en voorzieningen) te onderhandelen en nestelde Maarssen Bouw zich aan de westkant van Sportpark Buitenveldert.

Stadig: ,,Helaas, helaas voor Maarssen Bouw. Daar doen we voorlopig niets.''

    • Herman Staal