Kei in de Amazone

Er lag een kei midden op het plein. Midden op het plein lag een kei. Hoe kwam die daar, wat moest die daar, wie had hem daar, waar kwam die vandaan? In Amersfoort – daar is dat plein en daar is die kei – vertellen ze er veel onzin over. Gelukkigerwijs stond er een echte historicus naast me te paffen. Van de universiteit van Utrecht weliswaar, maar toch. Ongelukkigerwijs is hij gespecialiseerd op Amerikaanse geschiedenis. Het enige wat Maarten van Rossem mij dus met zekerheid zou kunnen vertellen, was dat de Amersfoortse kei niets met de Amerikaanse geschiedenis te maken had. Eerst vroeg ik hem wat anders.

,,Dat je achternaam Van Rossem is, daar kun je, om het zo maar eens uit te drukken, weinig aan doen. Het kost in Nederland veel moeite om zijn achternaam te veranderen, tenzij men schrijver is of burgemeester van Vlissingen. Maar hoe hebben je ouders in hemelsnaam de ingeving gehad om aan jou de voornaam Maarten te schenken? Maarten is een prachtige voornaam, Van 't Hart en Biesheuvel en Voskuil en Van den Brink en andere protestantse schrijvers. Maar wie vanachter Van Rossem heeft, die wil toch gewoon vanvoren geen Maarten heten?''

,,Maarten van Rossem was inderdaad de Milosevic van de zestienden eeuw, de Saddam Hussein van Gelderland, de plunderaar van Montfoort, Woerden, Voorschoten, Den Haag, Antwerpen, Luxemburg. Lotharingen, Champagne, Italië en vooral Amersfoort. Maar als ik je vertelde dat in dat leger ene Cees Stam de ergste oorlogsmisdadiger was, zou je dan je naam veranderen?''

,,Wat doet die kei hier? En wat doe jij hier?''

,,Die kei is door werkloze Amersvoordianen na de opheffing van de tapijten- en sigarenindustrie, hier naartoe gesleept uit dodelijke verveling. Ik ben hier omdat ik niet tevreden ben met de verklaring van de naam Amerika uit de voornaam van Vespucci. Ik koester de hypothese dat de Nederlandse ontdekkingsreiziger Maarten de Key, die in 1499 de monding van de Amazone ontdekte, deze stroom vond lijken op de rivier de Amer, waaraan Amersfoort zijn naam dankt en aan de oevers waarvan hij geboren werd. In het archief hier las ik een brief van Key, waarin hij het gebied in Brazilië dat nu Ameromas heet Amer-ica noemt. Je mag die vondst tegen niemand vertellen, want ik wil er de blits mee maken op een conferentie in Washington eind van deze maand. Denk je niet dat ik daar beroemd mee word?''

,,Ik denk het wel. Amersfoort is natuurlijk ook de naam van het kamp, het Armandose schuldig landschap. Wij kennen veel personen die uit dat kamp ontsnapt zijn, hoe verklaar je dat?''

,,Dat komt omdat die personen na de oorlog nog in leven waren en we ze daarom kennen. Waarom hou je die fiets steeds vast?''

,,Ik maak een fietstocht rond het IJsselmeer en ik wil het record breken van fietsongestolenheid. Daarom heb ik geen slot op deze fiets, dan moet ik hem altijd blijven vasthouden.''

Maarten is een krachtig man. Hij stootte mij omver, pakte mijn fiets, en reed er op heen, een zestiende eeuws roverslied uitgalmend. Hij mijn fiets, ik zijn hypothese.

    • Cees Stam