Japans parlement keurt ambtelijk verlanglijstje goed

De belangrijkste politieke macht in Japan, de ambtenarij, deed deze week opnieuw van zich spreken. Het parlement nam tijdens enkele chaotisch verlopen sessies wetsvoorstellen aan, die hoog op het ambtelijk verlanglijstje prijkten.

Gaat Japan de toekomst of het verleden tegemoet? Dat is de vraag die verschillende commentatoren in Japan stellen nadat daar gisteren een roerig parlementair jaar ten einde kwam. Het verleden wil zeggen de roerige jaren twintig en dertig waarin de overheid de teugels steeds strenger aantrok. De toekomst zou een samenleving zijn waarin het individu meer vrijheid en onafhankelijkheid krijgt.

Deze vraag komt op door een aantal omstreden wetten die de regering van premier Obuchi onder grote beroering met hoge snelheid door het parlement heeft gejaagd. In een commissievergadering van het Hogerhuis kwam het hierdoor deze week zelfs tot een fysiek treffen tussen parlementariërs.

Tijdens de zitting van het voltallige Hogerhuis haalde de oppositie vervolgens de oude tactiek van de `koeien-loop' van stal. Hierbij lopen de parlementariërs langzamer dan stapvoets naar de stembus voorin de zaal zodat elke stemming uren duurt. De zitting duurde 27 uur en parlementariërs hingen slapend in de banken. In de tussentijd behandelde het Lagerhuis nog een motie van wantrouwen tegen premier Obuchi. Toen het grootste drama gisteravond voorbij was zei politiek commentator Shin Sataka op televisie: ,,Het is alsof men in het parlement de publieke opinie heeft gewurgd. Alsof vreemden de cockpit hebben bezet en het stuur hebben overgenomen. Met het gevaar dat we neerstorten.''

Waar gingen de discussies over? Het meest controversieel is een wet die het afluisteren van telefoon door de politie mogelijk maken. Deze wet is controversieel omdat er weinig vertrouwen bestaat dat de wet correct zal worden gebruikt. Zo is in de jaren tachtig ontdekt dat de politie geheel illegaal de telefoon van een communistisch parlementslid afluisterde. Twee weken geleden berichtte daarnaast het persbureau Kyodo dat het Public Security Investigation Agency (de binnenlandse veiligheidsdienst) van het ministerie van Justitie als beleid heeft dat ,,invloedrijke politici'' (lees: politici van de regerende Liberaal Democratische Partij) moeten worden geholpen door hen informatie toe te spelen over hun kiesdistrict. Verder bleek onlangs weer toevallig dat politici worden afgeluisterd toen een onbekende naar alle media een volledig uitgeschreven weergave stuurde van een telefoongesprek tussen een parlementslid van de oppositie en een journalist. Onderwerp van dat afgeluisterde gesprek was juist het wetsvoorstel op afluisteren. Teveisiecommentator Tetsuya Chikushi zei gisteravond dan ook: ,,Ik heb grote angst dat we langzaam maar zeker naar een samenleving vol wantrouwen gaan, waar men permanent in vrees leeft.''

In twee andere omstreden wetten die Obuchi door het parlement heeft gejaagd is vastgelegd dat iedere Japanner binnenkort een persoonlijk identificatienummer krijgt en wat de vlag en het volkslied van het land zijn. De wetten zijn niet Obuchi's idee, reden waarom hij ook wel de vacuüm-premier wordt genoemd. Het zijn ideeën van zijn ambtenaren.

Zo willen diverse ministeries al ruim dertig jaar een persoonlijk identificatienummer doorvoeren. Maar ze wisten dat dit om historische redenen op grote weerstand bij de bevolking zou stuiten. Hetzelfde speelt rond vlag en volkslied. Het ministerie van Onderwijs voert al jarenlang een gevecht met linkse leraren die weigeren vlag en volkslied te gebruiken bij diploma-uitreikingen. De nieuwe wet geeft het ministerie een sterkere positie om dit af te dwingen.

De reden dat Obuchi al deze wetten doorvoert ligt in de ,,grote beleidsomkeer'', in de woorden van Obuchi zelf, van de LDP na de vernietigende nederlaag bij de Hogerhuisverkiezingen een jaar geleden. Clintons adagium `It's the economy, stupid' indachtig stapte de regering over van bezuinigingen naar grote overheidsuitgaven om de economie te stimuleren in de huidige recessie: veel publieke werken om bedrijven en werknemers aan het werk te houden. De historisch grote uitgaven hebben de financiële situatie zo verslechterd dat Japan nimmer zou worden toegelaten tot de Europese Monetaire Unie. De staatsschuld is groter dan het binnenlands produkt.

Aangezien Japans politici weinig macht hebben tegenover ambtenaren – het kabinet neemt alleen besluiten die door de secretarissen-generaal van alle ministeries zijn goedgekeurd – moesten deze worden overreed tot medewerking met de vergroting van de uitgaven. Uiteraard kwamen de ambtenaren met hun eigen verlanglijstjes naar voren, zoals de boven genoemde wetten. Zo vergrootten de ambtenaren momenteel hun controle, en inspireerden de commentatoren tot hun vergelijkingen met de vooroorlogse periode.

Hoe is het mogelijk dat de LDP deze wetten door het parlement jaagt als het juist vorig jaar de Hogerhuisverkiezingen verloor? Obuchi voerde een prachtige balanceer-act uit. Hij bond twee voormalige oppositiepartijen aan zich zonder die te geven wat zij willen. In januari trad de kleine Liberale Partij tot zijn regering toe nadat Obuchi beloofde een wet in te zullen dienen ter verandering van het kiesstelsel. Dat is juist het enige wetsvoorstel dat zijn partij nìet door het parlement heeft gejaagd. Want vervolgens zocht Obuchi samenwerking met een andere oppositiepartij die om verkiezingstechnische redenen juist fel tègen dat wetsvoorstel is.

Terwijl de twee partners van Obuchi vochten over het wel of niet behandelen van het omstreden voorstel, joeg de LDP de wetsvoorstellen waar het zelf wel interesse in had door het parlement. Gisteren kwam de parlementszitting ten einde terwijl het omstreden voorstel nog in de lucht hangt. Alleen Obuchi heeft alles binnen.

Volgend jaar moet hij algemene verkiezingen uitschrijven. Misschien zorgt het stimuleringsprogramma voor acceptabele economische groei. Obuchi kan dan als redder van de economie de verkiezingen ingaan. Dat het land daarna bijna bankroet is, kan hem niets schelen. Obuchi voert geen economisch beleid maar verkiezingsbeleid, is over hem opgemerkt.

    • Hans van der Lugt