Hollands Dagboek: Hans Prinse

Hans Prinse (49), jurist van beroep, is bestuurslid van Sterrenwacht Mercurius te Dordrecht, amateurastronoom en wolkenfotograaf. Deze week reisde hij naar Frankrijk voor de eclips. Hij is getrouwd met Hanneke Schmidt en woont in Oude Tonge.

Donderdag 5 augustus

Nog zes dagen voor de Astronomische Diefstal. Na weken zomer en tropenweer regent het nu en ook voor de komende dagen wordt wisselvallig weer verwacht. Het wordt weer spannend, net als in Indonesië (stortbuien), Marokko (zeemist) en Curaçao (regenwolken). Het is toen steeds goed afgelopen. Het weer blijft aan de goden, ondanks privatisering, concurrentie en vrijemarktwerking.

Dit wordt een unieke eclips: de laatste van het tweede millennium en voor honderd gulden benzine en een thermoskan koffie voor elke zuinige Hollander bereikbaar.

's Middags na aarzelingen brede opklaringen. Een matige zuidwestenwind maakt het aangenaam koel. Ik schrijf een folder voor het advertentiebord van Albert Heijn in het dorp en voor de leestafel bij de kapper. Ook begin ik met het draaiboek voor de camera`s. Alles komt tegelijkertijd op me af, net als in de laatste vijf minuten voordat de zon helemaal achter de nieuwe maan verdwijnt.

Vrijdag

Vandaag wil ik sloepenrol houden: de cameraspullen en het draaiboek controleren. Hanneke denkt aan praktische zaken: geld halen, reisverzekering, adres en telefoonnummer van ons hotel doorgeven aan familie, afspraken maken met de buurvrouw die op ons huis en de kat zal passen. De telefoon vraagt ook aandacht: Peter de Vries is eindelijk geopereerd. De ingreep was zwaar. Maar hopen dat hij woensdag de achtste genoeg is opgeknapt.

De sterrenkundige vereniging in Dordrecht gaat met achttien leden op pad: op de bonnefooi in twee busjes, 'snachts. De voorzitter van `Euroster', de sterrenkundige vereniging van Rotterdam, vraagt hoe wij aanstaande zondag naar Frankrijk rijden. De 28 leden van `Euroster' zien we pas dinsdag. Rinkelend gaat een stuk van de ochtend voorbij aan onverwachte communicatie. Nauwelijks tijd om te genieten van het mooie weer. Voor de reisverzekering kunnen we bellen of op Internet terecht. Ik probeer het laatste eerst, maar `Postbank on line' meldt keer op keer dat er gegevens verkeerd zijn ingetikt. Dan maar gewoon bellen: een levende meneer staat me vriendelijk te woord en helpt me met precies dezelfde gegevens binnen enkele minuten aan een reisverzekering.

's Avonds geef ik de vijfde en laatste eclipslezing in Sterrenwacht Mercurius in Dordrecht. Het zaaltje zit weer helemaal vol. ,,De mooiste cadeaubon in het donker is een bioscoopbon, maar een zonsverduistering is mooier. Let wel op uw ogen. Alleen tijdens het hoogtepunt van de verduistering, de zon moet totaal bedekt zijn, is geen bescherming nodig en mag u er direct naar kijken. Dat is het verschil tussen veilig kijken en veilig vrijen.''

Tegen elven terug naar Oude Tonge. Kom niet aan de sloepenrol toe.

Zaterdag

De verduistering werpt zijn schaduw vooruit. Eclipsboeken en -brilletjes worden schaars. Hotels en campings in het smalle verduisteringspad zijn volgeboekt. Een paar reisbureaus regelen haastig nog een paar reizen met touringcars en hopen maar dat die niet vastlopen in de verkeerschaos. Volgens De Telegraaf gaan ruim twee miljoen Nederlanders de grens over. Bedrijven en instellingen proberen de exodus tegen te houden en verbieden hun ondergeschikten om op 11 augustus vrij te nemen. De Volkskrant spreekt van een totale zonsverbijstering. In Duitsland krijgen schoolkinderen geen dag vrij om het unieke schouwspel mee te maken. Triest vind ik dat!

Boven Noord-Frankrijk wordt een dik wolkendek verwacht. In Renesse geeft popgroep `Grof Geschut' tijdens de verduistering een concert. Veel lawaai maken, het werkt echt, want de zon komt altijd terug! Dat wisten de oude Egyptenaren al.

Vandaag het draaiboek, de cameraspullen en de rest van de bagage. Uren zoet met honderd tien-minuten-karweitjes. Hoop gemopper! Eigenlijk zouden we alleen maar moeten kijken: vol overgave drinken van het mooiste glas wijn dat Frankrijk te bieden heeft. Niks foto's maken, niks techniek. Toch wil ik een tastbare herinnering, en die is het mooist als ik hem zelf gemaakt heb. Het eigene is altijd beter dan het werk van anderen. Hanneke zorgt intussen voor klapstoeltjes, een parasol, waterflessen, een petje en een hoedje, een paar oude handdoeken om onze spullen af te dekken, enzovoort. We herinneren ons maar al te goed de urenlange, stoffige hitte tijdens de verduisteringen in Indonesië en Curaçao. Stel je voor dat we tegen familie en vrienden zouden moeten zeggen dat we een zonnesteek hebben opgelopen tijdens een zonsverduistering!

Zondag

Om negen uur vanaf de hoge Philipsdam uitzicht over het kalme, zilveren water van de Krammer. Zon weer achter matglas en vlokkige bewolking, het zuidwesten ondoorzichtig donkergrijs. Bij Antwerpen slaan de eerste druppels tegen de ruit, maar de wissers hebben er weinig moeite mee. Richtingaanwijsborden genoeg, maar vele volgen een ondoorgrondelijke logica of zijn alleen leesbaar voor mensen met een ingebouwde verrekijker. Ineens houden ze op te verschijnen en mag de dolende reiziger het zelf uitzoeken. Vraag me nijdig af wat het maken, plaatsen en onderhouden van leesbare, begrijpelijke borden aan energie zou kosten. Waarschijnlijk een fractie van de oceanen verspilde brandstof en aan ergernis verloren levensenergie.

Bij Valenciennes in Frankrijk opent de hemel zich en wijst de zon de weg. We zweven door goudgele graanvlakten. Erin een enkele groene boom, een watertoren als een opstijgende UFO, dorpjes met lage huisjes rond een torenspits. Erboven een blauwe hemel met hoog opbollende, helderwitte stapelwolken in klaar licht, met een uitstraling van rust, reinheid en ruimte: Hollandse Luchten. De huizen langs de weg ogen minder aantrekkelijk: diepliggende, kleine ramen, zware luiken, grove en donkere baksteen, bladderend verf- en pleisterwerk, grijze leien daken. Zij geven de sombere gebouwen het afwerende uiterlijk van vestingen en gevangenissen. Een beetje onderhoud en een kwastje vrolijke verf zouden de morsige gevels geen kwaad doen.

Uitstapje bij Le Catelet, tussen Cambrai en St. Quentin. Hier liggen de bronnen van de Schelde. Herinnering aan mijn jeugd bij de winderige en zoute Westerschelde van Terneuzen met zijn grootse vergezichten onder zon en wolken. Tegen half vier herken ik de massieve torens van de kathedraal van Noyon, het Franse Nijmegen, geboorteplaats van Calvijn. Het stadje is kleiner, maar het landschap lijkt op dat van de Vierdaagse. Monsieur Courtier, met wie ik nogal wat gefaxt heb, wordt nu mens. Hij laat meteen een lichte lunch voor ons klaarmaken. Graag, want de hoofdpijn begint na zes uur rijden door te zetten. Snel oriënteer ik me: de zon is vanaf het hotelterras en de parkeerplaats makkelijk te zien. We bekijken de kathedraal en de cederboom aan de overkant van de straat; onbetekenend en stil worden we onder de enorme hoogten en ruimten van de gotische gewelven. Bij enkele winkels zie ik affiches van de verduistering. Na het eten postkantoor en flappentap.

Maandag

Wennen aan het bed. Opstaan bij stromende regen. Na het ontbijt fel zonlicht op hel blauw. De Figaro verwacht woensdag in ons gebied opklaringen, maar ook wolkenvelden. Ten westen van het stadje wordt de officiële waarneemplek van de Franse Sterrenkundige Vereniging ingericht. Je mag er gratis op, maar voor instrumenten heb je een vergunning van de gemeente nodig. Niks voor ons; wij vissen liever met een reigersakte. Een uurtje rijden we rond in een landschap van Van Gogh en vinden verschillende alternatieven met uitzicht op het westen over goudgolvende graanvelden en schoongewassen bosgroen.

Koffiedrinken bij café `Stadhuis'. 's Middags gaan de winkels open. Ik haal een paar extra diarolletjes, want mooie landschappen en gebouwen vreten film. Twee jonge dames op straat omhelzen elkaar, beginnen te stoeien en voor we het beseffen blijkt het menens: het bloed druipt de een rood van het gezicht, de ander houdt een pluk zwart haar in de handen. Niemand kijkt ervan op.

De verduistering is overal: in tijdschriften, kranten, folders, T-shirts, nog enkele brilletjes, reclames, speciale zegels. Hanneke post eclipskaarten: het hele land is `eclipsé'.

Dinsdag

Wakker met chagrijnluchten. Met de voorzitter naar een mogelijke waarneemplek die ik gistermiddag nog heb gevonden. Er staat een busje met een tent: Hollanders! ,,Gendarmerie'' wil ik roepen, maar houd me in. Ze hebben 'snachts gereden en zijn om zes uur aangekomen. De drukte viel mee.

Enkele benauwde opklaringen in de ochtend. Aan het stadhuis hangt een noodverordening: morgen is de stad voor inkomend verkeer van 9.00 tot 15.00 uur gesloten. Uitgaand verkeer mag de stad verlaten tussen 11.00 en 13.00 uur. In een winkeletalage ligt een donker stuk eclipszeep met een gele maansikkel erin. Gebak, drank of andere eetwaar, speciaal gewijd aan het onzekere wonder, zien we niet.

Aankomst van de eerste leden van `Euroster': blijdschap van de herkenning, opgewonden praten in de eigen taal, vragen naar het weer morgen. Sommigen hebben urenlang in stromende regen gereden. De weg naar de officiële `site astronomique' ligt vol met regenplassen. Het hotel is overvol en overdruk: dat gebeurt ook maar eens in de 350 jaar. Wat een mensen! Wat een vragen! Wat een geloop! Reisleider zou niks voor mij zijn.

'sMiddags een plensbui: goten stromen over als watervallen. Loden luchten dreigen in vluchtig zonlicht. Twee donderklappen klinken, dikke druppels jagen ons opnieuw van het terras. Verwarring: de stad zou al vanaf 9.00 uur gesloten zijn. Naar de politie: eruit mag je ook na negenen nog. We kiezen voor een rustige waarneemplek, op een pasgemaaid graanveld, met uitzicht rondom, enkele kilometers ten noordwesten van Noyon. Ik kan er in elk geval wolkenfoto's maken.

'sAvonds tekenen we allen een kaart voor de heer De Vries.

Woensdag 11 augustus

Slaap slecht; droom dat ik verdwaal.

Om 9.00 uur in colonne op pad. De wegen blijken toch eerder afgezet en we worden een weg opgestuurd die ik niet herken. Al gauw geen idee meer waar we zijn, want de zon blijft verborgen achter dikke wolken en als hij zich even laat zien, blijkt dat we helemaal naar het zuiden rijden! Een uur draaien we rondjes door een lelijk landschap en machteloos moet ik toezien dat ik de groep verlies. Mijn stemming is bedorven en niet al mijn uitingen publicabel. Met drie van de acht auto's komen we rond kwart over tien op de alternatieve waarneemplaats ten oosten van Noyon met een prachtig uitzicht over de kathedraal, over de stad en de westelijke horizon. ,,Tien kleine Eurosterretjes en toen kwam de eclips'', zingen we, opgelucht.

Wachten.

In het westen hangen regengordijnen, windvlagen doen de bomen ruisen, even valt er motregen. De thermometer wijst 17,5 graden aan en rillerig, met opgestoken jaskraag, zetten we elkaar op de foto. Plichtmatig bouw ik de opstelling met de grote telelens op, maar verwacht niets meer. Rond tien over elf kijkt de zon door een dunne plek; hij heeft de eerste hap van de Zonnedief te pakken. Brilletjes hebben we niet echt nodig, zelfs niet voor de verrekijker. Om 12.00 uur krimpt de zwaar gefloerste schijf tot een brede sikkel; haastig maakt de zoomlens er een banaan van in een dekentje van wolkenbrij. Na een kwartier begint het toch al donkere westen duidelijk te schemeren. Om 12.20 uur valt de duisternis in als de schaduw van een onzichtbare reus. Een van ons ziet rondom tinten van lila. IJl zweven enkele rode lichtkogels tegen het zwart. Op de weg in de verte gaat het zwaailicht van een politieauto flitsend voorbij. Door de ramen van de kathedraal straalt geen licht. Hier en daar gaat de straatverlichting aan. Van zon, planeten of sterren is niets te zien. De temperatuur is gezakt naar 14,9 graden. We staan vol verbazing te koukleumen. Na twee minuten klimt een roze gloed in het westen omhoog en kraait een haan: het is weer dag. In het stadje beneden klinkt gejuich als bij een voetbalwedstrijd.

De volgende zonsverduistering in de buurt is over 136 jaar.

Wie geen geduld heeft, kan in 2001 terecht in Namibië.

Het weer blijft aan de goden, ondanks privatisering, concurrentie en vrijemarktwerking