Gevecht om de peuter

Terwijl pedagogen zich buigen over de vraag of televisie wel goed is voor de kleintjes, zijn de programmamakers de strijd aangegaan om twee- tot vijfjarigen voor de televisie te krijgen. De Teletubbies krijgen concurrentie van de Tweenies en de Jellikins.

,,Over the hills and far away, the Teletubbies come to play''. Maar niet meer alleen. Dit najaar moeten Po, Dipsy, Laa-laa en Tinky Winky op de Britse televisie concurreren met Jazz, Filo, Fizz en Bella - de Tweenies - die eveneens met de kleine kijkers willen spelen en hen spelenderwijs willen onderwijzen. ,,Are you ready to play?'' roepen de vier nieuwelingen enthousiast. De blauwe, paarse, oranje en gele pop zullen elkaar dagelijks ontmoeten op BBC1, waar ze, vertelt Valerie Taylor van Children's BBC, als `echte kinderen rennen, springen en plezier hebben wanneer ze de wereld om hen heen verkennen'.

Maar niet alleen de Tweenies begeven zich op het terrein van de Teletubbies. GMTV, zusterstation van de Britse commerciële omroep ITV, komt met een soortgelijke formule en zendt sinds kort de Jellikins uit. Opnieuw regenboogkleurige figuren - afgeleid van het populaire snoepje - die met hun draak Duffy in een fantasiewereld wonen. En ook zij zijn ontwikkeld om peuters en kleuters op speelse wijze te leren praten en rekenen.

Van enige gelijkenis met de razend populaire Teletubbies, de vier vriendelijke beertjes met televisies in hun buik die inmiddels in 62 landen worden uitgezonden, is `absoluut geen sprake' zeggen zowel Taylor van de BBC, als Kerry Carter van GMTV. Taylor: ,,De Tweenies is de natuurlijke opvolger van de Teletubbies. Kinderen die de Tubbies ontgroeid zijn, zijn de doelgroep van de Tweenies. Daarom gaat de BBC de twee programma's ook na elkaar uitzenden.'' Het programma zit ook technisch anders in elkaar, zegt Taylor. Oscar-winnaar Neal Scanlon, die het varkentje Babe voor de gelijknamige film liet praten, ontwierp de vier poppen zodat ze ook emoties en karakter over kunnen kunnen brengen.

Carter (GMTV) over de Jellikins: ,,De media maakt een vergelijking tussen de programma's, maar de Teletubbies en Jellikins zijn heel anders. Ons programma zal naast het leren rekenen en het leren van het alfabet ook sociale en morele zaken aan de orde brengen en kinderen proberen te laten omgaan met de wereld om zich heen.''

Op een opvallend punt lijken de Tweenies en Jellikins zich zeker te onderscheiden van Po, Laa-laa, Dipsy en Tinky Winky. Brengen de laatste vier slechts `eh-oh' en `oh-oh' uit, de Tweenies en zes Jellikins praten echt. Acteur Rik Mayall - bekend van onder meer The Young Ones - gaf stem aan de Jellikins. De Tweenies wonen samen met Judy en grootvader Max, echte mensen die `grote mensentaal' spreken. En waar de Teletubbies in een fantasiewereld wonen waar slechts het gras en de rondhuppelende konijnen echt zijn, leven de Tweenies in een wereld die eerder met Sesamstraat te vergelijken is.

Beide omroepen doen elkaars nieuwe programma af als onbelangrijk. De BBC noemde de Jellikins `a flash in the pan thing', terwijl de eigen Tweenies net als de Teletubbies `nog lang rond zullen lopen, en een hele generatie met hen zal opgroeien'. GMTV slaat terug met de `great storylines told by a great narrator' en een traditie in entertainment voor kinderen die ervoor zorgde dat de Jellikins het eerste weekeinde van uitzending door zestig procent van de Britse kijkertjes werd bekeken.

De omroepen mogen dan menen dat er tussen de kleuterprogramma's geen concurrentie bestaat, kindertelevisie is vandaag de dag meer dan de inhoud van het programma. Rond de Teletubbies ontstond een hele productlijn met kleren, poppen, zonnekleppen, snoepgoed, dekbedden en schoolspullen. Ragdoll Productions, de maker van de Teletubbies, heeft miljoenen verdiend met de verkoop van het programma en de rechten op de figuurtjes. Hoeveel de Tweenies de BBC hebben gekost, wil de omroep niet zeggen. Wel vertelt Taylor dat met Kerstmis de eerste Tweenie-poppen en producten in de winkel moeten liggen.

Voor de televisieversie van de Tweenies hebben zich de eerste belangstellenden gemeld. Teleac/NOT, die in Nederland tweemaal daags de Teletubbies uitzendt, zegt `interesse te hebben getoond' voor dit nieuwste project van de BBC, ondanks de controverse die er rond het programma is ontstaan.

Van de Teletubbies vonden woedende ouders dat hun kinderen door het gebrek aan spraak en eindeloze herhalingen niets leerden. De Tweenies wordt nu door anti-racisme en feministische groeperingen als `rolbevestigend' bestempeld. Een programma waarin de meisjespoppen houden van roze en ballet en een obsessie hebben voor kleren, en waarin de jongens voortdurend speelgoed demonteren, kan niet gezond zijn, vinden de Tweenie-activisten. Bovendien praat Tweenie Milo met een accent. ,,De typische portrettering van een zwart jongetje door een blanke programmamaker'', schreef een columnist voor het tijdschrift Pride. Valerie Taylor van Children's BBC: ,,Milo is niet zwart, hij is paars.''

Just Group, de maker van de Jellikins, heeft de rechten van het programma inmiddels voor 450.000 dollar aan de Amerikaanse zender Fox Family verkocht, en ook de rechten voor speelgoed, snoep en andere producten zijn verkocht voor rond de 2,5 miljoen dollar. Mike Prince van Just Group: ,,We hopen dat kinderen net zo dol op de Jellikins worden als wij zijn. So get set for Jellimania!''

    • Titia Ketelaar