Europa's moeilijkste markt

ING doet een miljardenbod op de Duitse BHF Bank. Wat moet de bank op de moeilijkse markt van Europa? Schaalomvang is het nieuwe wachtwoord. Wachten op de grote uitruil in Europa.

Voor bankiers is Duitsland een regelrechte Angstgegner. Van de Amerikaanse Citibank tot en met de Franse Crédit Lyonnais, zij zijn na lokale overnames of na eigen expansie in Duitsland van een koude kermis thuisgekomen.

Zowel de grote Duitse ondernemingen als de familiebedrijven uit de Mittelstand bankieren op hun thuismarkt graag met hun Hausbank, niet met buitenlandse financiële instellingen waarvan zij de naam niet kennen.

Het bod van ING op de resterende 58 procent van Duitse BHF Bank ter waarde van, omgerekend, 4,6 miljard gulden is daarom gemakkelijk de grootste overname van een Duitse bank door een buitenlandse concurrent. Duitsland is weliswaar de grootste economie van Europa, met bijna 40 procent van het aantal banken in Europa, maar concurrenten zijn niet happig de slag ter plekke aan te gaan.

,,Op elke hoek van de straat staat een bank'', zegt een analist die de Europese financiële wereld volgt. ,,Dat maakt de kosten voor banken hoog. En dan zijn er de zogeheten Landesbanken die geen winst hoeven te maken en daardoor de marges voor iedereen laag houden.''

De Landesbanken zijn typisch Duitse fenomenen. Het zijn kolossen. Zij zijn in handen van de regionale overheden. Buitenlandse banken speculeren al jaren op privatisering, tot nu toe tevergeefs. Hun bijzondere positie heeft ook de aandacht getrokken van de Europese Commissie. In juli kreeg de Westdeutsche Landesbank een boete van 1,6 miljard gulden opgelegd. Zij moet dat geld terugbetalen omdat zij ontoelaatbare staatssteun zou hebben gekregen.

Wie wint de nationale bankenslag in Duitsland? Beursgenoteerde giganten als Deutsche Bank of HypoVereinsbank, of een kongsi van Landesbanken? De situatie in Duitsland typeert het beeld van de hele Europese bankenmarkt. Eerst binnen nationale grenzen een grote partij worden, is het adagium, en dan over de grens heen expanderen in Europa. Buiten het bankwezen wordt in het bedrijfsleven overigens langs vergelijkbare lijnen gedacht.

Al ver voor de invoering van de ene Europese munt zijn de fusies begonnen, nu de euro er is gaat het proces gewoon door. In Frankrijk verkeert het financiële establishment nog in de eerste fase van nationale samenklontering. De afloop van de strijd om de hegemonie tussen de fusiepartners Société Générale en Paribas en concurrent BNP, die op de twee andere een vijandig bod heeft gedaan, is nog onduidelijk.

In Italië woedt eveneens een strijd om de nationale kopposities. Alleen in de kleine landen zijn de verhoudingen uitgekristalliseerd. Nederlandse banken expanderen, Spaanse banken zetten de eerste voorzichtige stappen, de Belgische banken zijn bijna allemaal in buitenlandse handen gekomen.

ING heeft zich slim in een dominante positie bij BHF gemanoeuvreerd. ING-topman G. van der Lugt spreekt vloeiend Duits en kent het wereldje. Wie echt zaken wil doen, moet niet alleen in financieel centrum Frankfurt buurten, maar ook in München, bij de machtige verzekeraar en belegger Allianz, die ING aan de stap naar een belang van 40 procent van het BHF-kapitaal hielp.

BHF is winstgevend, goed geleid en doet zaken op aantrekkelijke marktsegmenten, als zaken- en effectenbank en als bank met discreet vermogensbeheer voor rijkelui. ,,Zulke banken zijn nuttig in een Europees netwerk'', zegt een analist. ING gaat daarmee in Europa aan kop: Nederland, België (BBL), Polen (Slanski), Frankrijk (14 procent belang in bank CCF) en nu Duitsland.

En de opbouw van een Europees netwerk komt tegemoet aan de roep om schaalgrootte. Nu Europese grenzen bij de afzet van financiële producten zijn weggevallen wordt omvang een concurrentievoordeel. Zonder omvang geen paneuropese zakenbank, zoals ING met ING Barings wil zijn. Zonder omvang geen laagdrempelige paneuropese telefoonbank, die met lage kosten overal actief wordt. Zulke banken heeft ING in Europa al in Nederland en Duitsland, terwijl in Spanje een proef op stapel staat.

In de aanloop naar grensoverschrijdende Europese fusies en overnames zijn banken de afgelopen tijd koortachtig bezig paketten aandelen in concurrenten te verzamelen. ,,Iedereen neemt belangen, dan doe je mee als de grote Europese uitruil gaat beginnen.''