DEFECT GEN DOET DE HOND ONVERWACHTS IN SLAAP VALLEN

Onderzoekers van de Stanford University School of Medicine hebben een gen opgespoord dat, als het gemuteerd is, bij honden narcolepsie veroorzaakt (Cell, 6 aug.). De Amerikanen kwamen het zogeheten hcrtr2-gen (het hypocretine-receptor-2 gen) op het spoor via de menselijke variant van de ziekte. Narcoleptische mensen maken, net als honden, op onvoorspelbare momenten een slaapaanval door. De patiënten dromen, hun spieren verslappen. In Amerika lijdt ruim 1 op de 2.000 mensen aan narcolepsie. Er is gesuggereerd dat het bij de mens om een auto-immuunziekte zou gaan, een aandoening waarbij het afweersysteem onderdelen van het eigen lichaam vernietigt. De suggestie komt voort uit de waarneming dat mensen met een bepaalde genetische factor een grotere kans lopen op de slaapziekte. En deze factor hangt sterk samen met het functioneren van het immuunsysteem (het betreft het HLA-DQB1*0602 allel). Bij de mens is narcolepsie een multigene ziekte, bij honden blijkt het een monogene, recessief overerfbare aandoening.

De Amerikaanse onderzoekers, verbonden aan het Center for Narcolepsy, begonnen hun zoektocht met een genetische marker van de mens. Van dit stuk DNA was bekend dat het vaak samen overerft met een gen dat een rol speelt bij het ontstaan van narcolepsie. Het erfelijk materiaal van een narcoleptische en een normale dobermannpinscher werd onderzocht. De marker werd teruggevonden op chromosoom 12 van de narcoleptische honden. Via genetische studies aan twee andere narcoleptische honden - een teckel uit New York en een dobermann uit New Jersey - brachten de onderzoekers de regio waar het desbetreffende gen moest liggen terug tot 800.000 basen. Het enige tot op heden bekende gen dat in die regio ligt, is het hcrtr2-gen.

Een onderzoek aan het hcrtr2-gen van 17 narcoleptische honden toonde een mutatie aan in het gen. Bij deze honden was er een stuk DNA van 116 baseparen in het normale gen terecht gekomen. Deze zogenaamde insertie zorgt volgens de onderzoekers voor een 'grossly abnormal' eiwit dat zijn normale functie niet meer kan vervullen. Bij de 36 onderzochte, normale honden (14 dobermanns, 13 labradors en 9 teckels) werd dit stuk DNA niet aangetroffen.

Bij sommige narcoleptische honden (drie labradors en een teckel) werd de insertie trouwens niet teruggevonden. Onderzoek aan het hcrtr2-gen bracht een andere mutatie aan het licht: op een bepaalde plaats in het gen troffen de onderzoekers een `A' aan waar eigenlijk een `G' hoorde.

Hoe een defect hcrtr2-gen precies tot narcolepsie kan leiden, weten de onderzoekers niet. Het gen codeert voor een eiwit dat in de membraan van veel hersencellen wordt aangetroffen. Daar dient het als receptor voor de neurotransmitter hypocretine 2 (er zijn tot op heden twee hypocretinen bekend, hypocretine 1 en 2). Van hypocretine 2 is bekend dat hij een rol speelt bij het energiemetabolisme. Hoe dat te rijmen valt met slaap? Uit fysiologisch onderzoek aan narcoleptische dieren blijkt dat in hun hersenen vooral de productie van de neurotransmitters dopamine en muscarine zijn verstoord. Volgens de Amerikaanse onderzoekers zijn deze stoffen, samen met de hypocretinen belangrijke beïnvloeders van slaap.

(Marcel aan de Brugh)