De geurweg

DE E3 moest Noord- met Zuid-Europa verbinden. Het bleef bij een Europese droom. Vandaag deel 10: Zuid-Frankrijk.

Zonder waarschuwing duikt in de graanvelden bij Poitiers een futuristisch stadslandschap op: spiegelglazen kubussen, een reusachtig kristal, huizenhoge orgelpijpen, gebouwen met vleugels en spoilers. Dit is Futuroscope, een educatief pretpark gewijd aan het bewegende beeld. De lasershows, hologrammen en 360 graden films trekken jaarlijks bijna drie miljoen bezoekers naar deze arme streek, vooral uit Frankrijk en Spanje. ,,Noord-Europeanen zoeken alleen passief vermaak zoals in Disneyland'', zo verklaart nachtwaker Yannick Beaulieu de nationaliteit van de bezoekers. ,,Wij willen ook wat leren.''

Samen met twee collega's loopt hij 's nachts zijn rondes in het goedkoopste hotel van het park. ,,Hier slapen soms duizend jongeren, onder wie veel groepen uit de banlieu van Parijs, Marseille, Brussel. Als het nodig is roepen we de twaalf bewakers uit de rest van het park erbij.'' Vanavond is het rustig, de kids hangen verveeld rond in Le Roller Restaurant, een grote hal met zorgvuldig afgebladderd stucwerk.

Geleidelijk rijd je Zuid-Europa in, de zondoorstoofde geur van graan wordt steeds vaker overvleugeld door zoetprikkelende lavendel. Wie zijn raampje niet open wil doen, kan bij een tankstation een Speed Ball kopen. Voor een tientje ruikt je hele auto naar lavendel, mint of dennen. De banaan-kokosnootbal zorgt voor nog zuidelijkere sferen.

De snelweg biedt voor alles een substituut, soms beter dan het origineel. De romaanse kunst van de streek Saintogne is nergens beter te zien dan op de parkeerplaats bij Lozay. Afgietsels van gebeeldhouwde duivels, januskoppen en bevallige vrouwen staan op ooghoogte tentoongesteld. Een lieve studente van de kunstacademie geeft er vakkundig uitleg bij. Het kost dagen om alle kerken te bezoeken waar de originelen staan, en vaak zitten de ornamenten te hoog om ze goed te kunnen bekijken. Bovendien staan er drommen toeristen in de weg, terwijl dit gratis openluchtmuseum aan de snelweg verlaten is. Ondankbaar autovolk, de tolmaatschappijen doen nog wel zo hun best om de snelweg op de echte wereld te laten lijken. Ze hebben zelfs een boekje met recensies van wegrestaurants uitgegeven, een `bekend culinair journalist' heeft pannetjes uitgedeeld bij wijze van Michelinsterren. Ook McDonald's viel in de prijzen.

,,Jammer genoeg kijken de meeste mensen alleen naar de prijs van de cognac en krijg ik weinig vragen over de kwaliteit'', vertelt François Bouet, een gestropdast jongmens in de winkel van Aire Ruralies Nord. Hij volgt een opleiding tot sommelier en loopt hier stage. Sinds drie jaar is de verkoop van alcohol langs de Franse weg verboden, een unicum aan de E3. Maar voor regionale producten geldt een uitzondering. En voor wijn bij een warme maaltijd, want er zijn grenzen aan het incasseringsvermogen van de Fransen. Bij aankoop van meer dan drie flessen sterke drank geeft de winkel een schriftelijke vrijwaring mee voor de politie. Maar in een supermarkt gekochte drank mag ik toch ook gewoon vervoeren over de snelweg? Op die vraag moet ook zijn bazin het antwoord schuldig blijven.

De snelweg wordt steeds meer een plek voor het hele gezin. Oliemaatschappij Total heeft de `magazines de charmes' een paar jaar geleden uitgebannen, zelfs Playboy komt er niet meer in. Wel hebben ze 33 bladen over huis en tuin, plus een stapel bijbels met pentekeningen van Gustave Doré. ,,Klanten klagen wel eens dat het hier een kapel lijkt'', zegt de caissière verontschuldigend. Andere tankstations langs de tolwegen doen een discrete grijze verpakking om de seksbladen, of hebben een aparte plank `presse masculine'. De radio kun je in bijna heel Frankrijk afgestemd houden op 107.7 FM, daar zit de snelwegzender die alleen in een smalle strook langs het asfalt te beluisteren is. Hij brengt elke tien minuten verkeersinformatie, of er iets te melden is of niet. De toon is joviaal: ,,Op al onze wegen stroomt het verkeer lekker door, maar u bent met velen, dus houdt u afstand en rijdt voorzichtig. Gelukkig boft u met het mooie weer.'' En zo kabbelt het verder, je hoort de omroeper opveren als hij een auto met pech mag melden.

De Franse snelwegen zijn met oog voor detail ontworpen, er is zelfs een oplossing gevonden voor de lelijke pijlen op het wegdek die automobilisten moeten helpen om voldoende afstand te bewaren. De doorgetrokken streep van de vluchtstrook is vervangen door lange strepen, met een interval van 52 meter. Twee strepen tot de voorganger is veilig, één is gevaarlijk. Een schoonheidsfoutje is dat de strepen een beetje op een stippellijn lijken, dus moesten er bordjes worden geplaatst die waarschuwen dat je niet op de vluchtstrook mag rijden.

Elke tolmaatschappij heeft zijn eigen toiletgebouwtjes, van de hightech stijl van Cofiroute tot de rustieke pannendakjes van ASF, Autoroutes du Sud de la France. Met een bord `au revoir' neemt ASF vlak voor Bordeaux afscheid. De tol is al vele kilometers eerder geïnd, dit bord wil alleen duidelijk maken dat de maatschappij niet verantwoordelijkheid is voor de verslechtering van het wegdek, de rommeligere bermen, de viezere wc's. Wat een opluchting om het gewone leven weer in te rijden. De tankshops op de publieke snelweg zijn levendiger, de plaatselijke bevolking komt er een boodschap doen en een ijsje eten.

Onder Bordeaux heeft de voormalige E3 over een stuk van negentig kilometer nog gelijkvloerse kruisingen. Aan een daarvan zit Chez Simone, een witgepleisterd café met een onttakeld tankstation ervoor. Simone blijkt een gebochelde dame met grijze piekharen en heldere kraaloogjes. Het tankstation is gesloten sinds de dood van haar man, zes jaar geleden. Even heeft ze het nog geprobeerd met pachters. ,,Die weten niet wat werken is. 'sMiddags nemen ze twee uur pauze, 'savonds gaan ze om zes uur naar huis'', zegt ze met een wegwerpgebaar. ,,Uw man werkte wel altijd door'', antwoord ik instemmend. Verrast vraagt ze of ik hem gekend heb.

Dat er een paar kilometer verder een nieuw tankstation zit, is Simone ontgaan. Het laatste stukje Frankrijk wordt in rap tempo gemoderniseerd, in 2003 is de snelweg door de uitgestrekte naaldbossen gereed. Door het autoraampje waait de kruidige geur van hars en dennenappels naar binnen. In de bermen bloeien teergele bloemen: tienduizenden wilde lelies verspreiden een zwaarzoet parfum. Ook de toiletgebouwen hebben in Les Landes hun eigen aroma behouden, in de witte gebouwtjes hangt een ouderwetse ammoniaklucht. Totdat ook hier de vooruitgang toeslaat.