`Modderig' gevecht tussen Seoel en chaebol

Al twee jaar duurt de strijd tussen de Zuid-Koreaanse regering en de bezitters van noodlijdende conglome- raten als Daewoo en Sam- sung over hervormingen, die essentieel zijn voor de economie van het land. De druk op Daewoo bereikte deze week een hoogtepunt.

Een hoge Zuid-Koreaanse regeringsfunctionaris liet er deze week geen misverstand meer over bestaan. Voor het einde van het jaar zullen ,,alle Daewoo-bedrijven worden verkocht, die van de groep kunnen worden losgemaakt.''. De autoproductie zou dan nog de voornaamste activiteit blijven. Spreker was Lee Hun-jae, de voorzitter van de Financial Supervisory Commission, en in die positie verantwoordelijkheid voor herstructurering van de financiële sector. Die positie geeft hem ook macht over de industrie want Zuid-Korea's belangrijkste banken zijn de afgelopen jaren wegens de chaos genationaliseerd en als Daewoo dus niet luistert, draait Lee de geldkraan dicht.

Maar als het werkelijk zo makkelijk was had de strijd om hervorming van de conglomeraten, of chaebol, niet al bijna twee jaar hoeven voortslepen. De belangrijkste chaebol - naast Daewoo ook andere in Europa bekende namen als Hyundai en Samsung - zijn te groot om zomaar failliet te laten gaan door de geldkraan werkelijk dicht te draaien. Dat zou een grote werkloosheid en een ketting van faillissementen veroorzaken, waardoor Zuid-Korea van de regen in de drup zou komen. Bovendien spelen belangen van machtige families, die elk een van de chaebol feitelijk in handen hebben.

Het probleem rond de chaebol is de enorme schuld, die is opgebouwd tijdens snelle expansie waarbij winstgevendheid op de tweede plaats kwam. Dit was mogelijk, omdat deze bedrijven tijdens de staatsgeleide heropbouw na de oorlog toegang hadden tot onbeperkt en spotgoedkoop krediet. De crisis van 1997, toen buitenlandse banken in paniek hun geld uit Azië terugtrokken, heeft aan dit feest een einde gemaakt.

Daewoo zou nu zo'n 100 miljard gulden aan schulden hebben, al stelt een buitenlandse bank in Seoel dat er ,,momenteel geen betrouwbare informatie beschikbaar is over Daewoo's schulden''. Eerder deze zomer ontsnapte het aan faillissement toen crediteuren instemden met uitstel van betaling voor korte termijn leningen ter waarde van 17 miljard gulden en nog eens 7 miljard aan extra krediet. In ruil moest Daewoo wel aandelen en onroerend goed in onderpand geven. De regering en de crediteuren willen dat Daewoo bedrijfsonderdelen verkoopt om de schuldenlast terug te brengen. Afgelopen woensdag had Daewoo na lang verzet al ingestemd met de verkoop van Daewoo Securities, het meest winstgevende onderdeel van het concern en tevens het financiële hart. Daewoo heeft eerder gezegd ook zijn electronica en scheepsbouw activiteiten te willen verkopen. Daewoo weigert echter een deadline te zetten voor de verkoop, omdat dat de onderhandelingspositie ernstig zou verzwakken. De overheid heeft bij monde van voorzitter Lee van de FSC deze knoop nu voor Daewoo doorgehakt: verkoop voor het einde van dit jaar. Volgende week wordt een definitief herstructureringsplan van Daewoo verwacht.

Naast Daewoo, het tweede concern van het land, is ook nummer drie Samsung deze week onder vuur gekomen. Banken hebben gedreigd de kraan dicht te draaien als Samsung niet dochteronderneming Samsung Motors verkoopt. Samsung Motors zou ooit worden overgenomen door Daewoo dat in ruil zijn electronica-arm aan Samsung zou geven. Onenigheid over de financiële afhandeling van deze ruil maakte een vroegtijdig einde aan het idee. Sindsdien blijven de crediteuren van Daewoo en Samsung beide bedrijven bestoken met kritiek over de trage voortgang van hervormingen.

In Korea is er inmiddels kritiek gekomen op de manier waarop de herstructurering van de grote conglomeraten verloopt, omdat er geen regels lijken te zijn. ,,Er is een duidelijk resultaat, maar het proces is modderig'', schreef jurist Kim Jong-han, werkzaam bij een Amerikaans advocatenkantoor, eerder deze maand in de Korea Herald. ,,In veel gevallen is het proces niet gebaseerd op vaststaande regels, maar op de discretie van enkele topfunctionarissen.'' Terwijl een van de belangrijke lessen van de Aziatische crisis juist zou zijn geweest dat transparant bestuur via duidelijke regels in plaats moet komen van modderige vriendjespolitiek.

Het voorbeeld dat Kim aanhaalt is het onderpand dat de president-grootaandeelhouder van Samsung, Lee Kun-hee, heeft moeten afgeven voor de schulden van Samsung Motors, dat inmiddels onder curatele is gesteld. Voltrekken van het faillissement zou grote schade hebben opgeleverd bij crediteuren en andere relaties van het bedrijf, en woede bij het personeel dat de straat op straat zou zijn gezet. ,,De president van Samsung stond onder grote druk van regering en overheid om de verantwoordelijkheid persoonlijk op zich te nemen'', schrijft Kim. Dus legde Samsung-president Lee uit eigen portefeuille aandelen ter waarde van zo'n 5 miljard gulden op tafel als onderpand voor de schulden van Samsung Motors. De eigenaren van de conglomeraten hebben in het verleden geen windeieren gelegd. Nu mogen zij ook de kosten van de crisis meedragen.

Intussen wordt president Kim Dae-jung ongeduldig door de trage veranderingen. Eerder deze maand heeft hij zijn topmedewerkers meegedeeld dat als herstructurering van de grote conglomeraten niet voor het einde van het jaar rond is ook zìj persoonlijk verantwoordelijk mogen nemen.