Zakspiegeltje van de ziel

Wat zegt iemand die net een vliegtuigongeluk heeft overleefd? `Het was net een film.'

Wat zegt iemand die een aardbeving zijn huis heeft zien verwoesten? `Het was net een film.'

Wat zegt een Serviër als de eerste NAVO-bommen zijn gevallen? `Het was net een film.'

Wat zeiden de Parijzenaars in 1895 toen ze op het witte doek een trein op zich af zagen komen? `Het is net echt.' En ze deinsden achteruit in de vertoningszaal.

Het verschil is een eeuw cinematografie. Filmbeelden hebben zo'n nadrukkelijke plaats ingenomen in het geheugen, dat ze `echter' dan de werkelijkheid zijn geworden. Omgekeerd wordt de werkelijkheid pas echt als ze op film staat. De video als bewijsmateriaal voor het leven. Geen huwelijk, geen geboorte, geen feest, seks, sport of vakantie meer zonder camera. Zelfs de dood wordt vastgelegd, zoals die van Michael Kennedy, vorig jaar. Dit lid van de verdoemde familie was een wedstrijdje ski-football aan het filmen terwijl hijzelf meespeelde. Achteruitskiënd botste hij tegen een boom. Baf. Dood. Camera loopt.

De camcorder is het zakspiegeltje van de ziel. Hij meet tien bij twintig centimeter. Maar je hoeft niet langer als een scheikundig laborant door de zoeker te turen, want de nieuwe generatie camcorders heeft een uitklapschermpje dat je gewoon op armlengte kunt houden. De cassette is goed voor een uur lang digitale opnamen, die je naar believen in de computer kunt opslaan. Drie-, vierduizend gulden kost-ie. Een kwartiertje praten, zegt de verkoper van RAF Video in Amsterdam, en de klant is overtuigd. Ze vliegen de deur uit. Volgens het CBS heeft een op de vijf huishoudens in Nederland een videocamera. Wat filmen al die mensen?

Jantien is twee, en elke ochtend als ze wakker wordt zegt ze: ,,Foto's zien'' en dan zet pappa of mamma de video aan. Hoofdpersoon: Jantien. Jantien loopt. Jantien zit in bad. Jantien eet. Jantien wordt geboren. (Sommige verloskundigen zijn inmiddels volleerde cameralieden: zij houden de camera vast terwijl pappa de navelstreng doorknipt.) Voor Jantien hebben pappa en mamma de camera gekocht, dan kan ze later zien hoe ze was. Dát ze er was. Jantien hoeft geen TikTak meer en geen Teletubbies. Ze kijkt het liefst naar zichzelf.

Een zomerfeest in Amsterdam. Honderden gasten. Ze drinken wat, ze dansen wat, maar de meesten staan gebiologeerd te kijken naar een videomuur. Wat is er te zien? Zijzelf. Op het feest loopt een vrouw rond met een handycam, zoeker-schermpje uitgeklapt. Ze maakt continu rondjes door het reusachtige pand en de feestgangers wachten tot ze op de videomuur iemand zien verschijnen die ze kennen. Iemand die misschien vijftig, misschien vijf meter van ze afstaat. Of misschien zijzelf wel. Ja, zien ze zichzelf, dan beginnen ze een kleine wave.