Mazelenpatiënten onder de loep

Zijn de mazelen een onschuldige kinderziekte waartegen vaccinatie eigenlijk niet nodig is? De deskundigen volgen heel precies de meest recente uitbraak van deze ziekte.

De uitbraak van mazelen die eind juni aan het licht kwam op een orthodox-gereformeerde basisschool in Rhenen, breidt zich uit onder nietgevaccineerde kinderen in de bible belt. Bij de Landelijke Coördinatiestructuur Infectieziektenbestrijding in Den Haag zijn de laatste twee weken 54 nieuwe gevallen gemeld, waarmee het totaal op 144 mazelenpatiënten komt. Maar niet iedere ouder gaat met een mazelenkind naar de dokter en niet iedere dokter meldt een mazelenpatiënt bij de GGD. Er is dus zeker een flinke onderregistratie.

Toen de eerste melding binnenkwam, schoven onderzoekers van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) bij de GGD Zuidoost-Utrecht in Zeist aan tafel om onderzoek te beginnen in de gezinnen met een ziek kind. De gezinsleden hebben zich om geloofsredenen meestal niet laten vaccineren.

Dr. Marina Conyn-van Spaendonck, projectleider vaccinaties bij het RIVM: ,,Zolang we niet over vaccineren praten, laat staan aandringen op vaccinatie, zijn we welkom. In eerste instantie onderzoeken we bij de gezinnen of een nieuwe speekseltest die mazelenbesmetting aantoont de oude bloedmonstermethode kan vervangen. We vergelijken de betrouwbaarheid van de speekseltest, de bloedtest, een kweek van mondslijmvlies en een zeer gevoelige PCR-analyse op het mazelenvirus. Iedereen werkt van harte mee, maar je merkt dat je zelfs met de uitleg van de reden van het onderzoek voorzichtig moet zijn. Die speekseltest kan misschien een rol spelen in het programma van de Wereldgezondheidsorganisatie om de mazelen uit te roeien. De reactie van de religieus bezwaarden is al snel dat het van hoogmoed getuigt om het mazelenvirus te willen vernietigen.''

Mazelen begint met tranende rode ogen, lichtschuwheid, loopneus, hoesten en koorts. Pas na een paar dagen verschijnen de karakteristieke rode vlekken, maar de patiënt is al wel besmettelijk. De rode kleur ontstaat door een neerslag van virusdeeltjes en door antilichamen. De vlekken tonen aan dat het afweersysteem van de patiënt het virus te pakken neemt en dat het hem dus goed gaat.

De meeste patiënten zijn 14 dagen behoorlijk ziek en herstellen zonder blijvende schade. Maar een Nederlands kind dat de mazelen krijgt heeft een kans van 1 op de 10 om aansluitend een oorontsteking te krijgen, een kans van 1 tot 16 op een longontsteking en van 1 op 1.000 à 2.000 (niet 1 op de 200 zoals vorige week in deze krant stond) op encefalitis, een ernstige hersenweefselontsteking waaraan 1 op de 5 kinderen overlijdt en waar 2 op de 5 een levenslange handicap aan overhoudt.

Helemaal zeldzaam is SSPE (subacute scleroserende panencefalitis), een dodelijke degeneratieve hersenziekte die pas jaren later aan het licht komt. In 1992 werd in Nederland voor het laatst bij iemand SSPE vastgesteld. Dat resultaat mag aan de mazelenvaccinatie worden toegeschreven die in 1976 in Nederland is ingevoerd. Na invoering van de vaccinatie is het aantal patiënten sterk afgenomen. Ondanks de behaalde winst roepen vaccinatieprogramma's altijd vragen op.

Conyn: ,,Een overheid die vaccinatie propageert heeft de plicht om te onderzoeken wat er verandert aan een virus en aan de weerstand tegen dat virus in de populatie. Er is nu een generatie mensen opgegroeid die tegen mazelen is gevaccineerd en die nooit een natuurlijke infectie tegen mazelen heeft doorgemaakt.''

De weerstand van gevaccineerden verschilt van de weerstand na een natuurlijke infectie, zoveel is zeker. Van ex-mazelenpatiënten is al anderhalve eeuw geleden in de wetenschappelijke literatuur beschreven dat zij nooit meer mazelen krijgen.

Conyn: ,,Een Deense arts die in 1846 de verspreiding van een mazelenepidemie op de Faerøer onderzocht, wist dat al sinds 1781 de mazelen niet op de eilandengroep waren geweest. Hij nam waar dat geen van de 65-plussers die vroeger mazelen hadden gehad ziek werd, terwijl verder vrijwel de hele bevolking ziek in bed lag.''

Het is echter nog niet zeker dat de weerstand die het mazelenvaccin opwekt ook levenslang in stand blijft. Conyn: ,,Het kan zijn dat de immuniteit terugloopt. Dan moet je op een gegeven moment overwegen om volwassenen opnieuw te vaccineren.''

Om te weten te komen hoe de weerstand van de Nederlandse bevolking `verloopt' heeft het Centrum voor Infectieziektenepidemiologie van het RIVM in 1995 bij 10.000 mensen bloed afgenomen en daarin de afweerstoffen tegen een aantal bekende ziekten gemeten. De bescherming tegen mazelen is nu hoog, maar inzicht in het verloop ervan ontstaat pas als de bemonstering over een paar jaar wordt herhaald.

Conyn: ,,Deze mazelenepidemie biedt ons de mogelijkheid om te kijken of en hoeveel mensen er onder grote infectiedruk ziek worden, en of daar gevaccineerden bij zijn.'' De laatste weken hebben gevaccineerde mensen nog geen mazelen gekregen.

De infectieziekte-epidemiologen zijn op het ogenblik vooral benieuwd of de vaccinatiegraad die nu onder de jongere generatie is behaald, voldoende is om de uitbraak beperkt te houden.

Conyn: ,,Van het zeer infectieuze mazelenvirus wordt aangenomen dat als minder dan 95 procent van de mensen beschermd is, door vaccinatie of door een eerder doorgemaakte infectie, er een mazelenepidemie kan uitbreken. De vaccinatiegraad onder de generatie na 1976 is 94 procent. Het is afwachten wat er gebeurt, want we zitten aan die kritische grens.''