Frits en het fiscale dossier

Frits Bolkestein heeft zich grondig voorbereid voordat hij besloot zich kandidaat te stellen voor de Europese Commissie. In zijn omgeving heeft hij deskundigen met Europese ervaring om advies gevraagd en zich laten informeren over de aard van de werkzaamheden die hem als Eurocommissaris te wachten staan. Niet al zijn gesprekspartners waren ervan overtuigd dat de Brusselse bureaucratie de geknipte werkomgeving voor Bolkestein was en sommigen hebben hem de overstap naar Brussel dan ook afgeraden.

Niettemin heeft Bolkestein doorgezet en inmiddels heeft hij in de Commissie-Prodi de portefeuille Interne Markt toegewezen gekregen.

Dat is een alleszins respectabele en in ieder geval interessante positie waar Bolkestein de komende jaren uiterst nuttig werk kan verrichten. Hij treedt in het voetspoor van een aantal illustere voorgangers. Zo stuurde premier Thatcher in de jaren tachtig Lord Cockfield (spreek uit: Koowfield) naar Brussel. Cockfield kwam binnen vijf maanden met een ambitieus `Witboek' van 286 maatregelen die nodig waren om het vrije verkeer van goederen en diensten te realiseren. Dit werd de handleiding voor het `project 1992', de voltooiing van de Europese interne markt.

Sindsdien valt aan de interne markt niet zo heel veel meer te sleutelen. Of het moest de introductie van een Europees stopcontact zijn.

Mario Monti, Bolkesteins voorganger als commissaris voor de interne markt, heeft zich verdienstelijk gemaakt door zich te richten op de harmonisatie van de belastingen in de Europese Unie. Met zijn inspanningen om oneigenlijke belastingconcurrentie tegen te gaan en de belasting op kapitaalsinkomsten te harmoniseren, heeft Monti een uitstekende reputatie opgebouwd. In de nieuwe commissie is hij bevorderd naar de zwaarder geachte portefeuille `mededinging', een post die Bolkestein naar verluidt graag had willen hebben.

In zijn column voor de Volkskrant hield Bolkestein afgelopen zaterdag een pleidooi voor een volstrekt neutrale belastingheffing. ,,Het belang van eigendom en bezit voor een goede samenleving is duidelijk [...] [Daarvoor moeten] de belastingen (en premies) matig zijn. Dat zijn zij nu niet'', schreef hij.

Als commissaris interne markt kan Bolkestein hier wat aan doen, maar dat kan hem in botsing brengen met de Nederlandse regering.

De commissie werkt aan een richtlijn (Europese wet) over spaartegoeden waarbij een zogenoemde bronbelasting wordt ingevoerd. Dit is een vaste heffing (over de hoogte wordt nog getwist) op de rente-inkomsten op spaargeld die financiële instellingen moeten inhouden en afdragen aan de fiscus. Drie landen hebben zich daar steeds heftig tegen verzet: Groot-Brittannië (vanwege de financiële positie van de City), Luxemburg (vanwege het bankgeheim) en Nederland.

Waarom Nederland? Omdat Onno Ruding als minister van Financiën in de jaren tachtig een ander systeem had bedacht om rente-inkomsten te belasten, de zogenoemde rente-renseignering. Ruding had belastinginkomsten nodig en besloot de banken te verplichten om de rente die ze aan hun cliënten uitkeerden, op te geven aan de fiscus. Vervolgens werden de rente-inkomsten, verminderd met een beperkte vrijstelling tegen het hoogste tarief aangeslagen. Aangezien veel belastingplichtigen hun rente-inkomsten verzwegen, dwong Ruding de banken om als informanten voor de fiscus op te treden.

Het gevolg was een massale vlucht van spaargeld naar België en vooral naar Luxemburg, waar het bankgeheim gekoesterd werd. Van de weeromstuit lokten de banken spaarders met Nederlandssprekend personeel naar hun nieuw geopende kantoren in Luxemburg.

Al die jaren predikte Nederland in EU-verband de zegeningen van het rente-renseigneringssysteem. Zonder succes, trouwens. Van de invoering van een bronbelasting wilde Den Haag niet weten, want men was bang dat hierdoor nog meer spaargeld zou weglekken naar andere landen. Een Europese bronbelasting van bijvoorbeeld 20 procent op een Luxemburgse spaarrekening blijft nog altijd aantrekkelijker dan de belasting van de rente-inkomsten tegen het Nederlandse toptarief van 60 procent.

De laatste tijd is Nederland bijgedraaid. Over een bronbelasting valt met minister Zalm (Financiën) best te praten, mits een behoorlijke fiscale informatie-uitwisseling met andere lidstaten tot stand komt. Met andere woorden: Luxemburg moet zijn bankgeheim prijsgeven en de Nederlandse fiscus informeren over daar veiliggestelde spaartegoeden. Het is de vraag of Luxemburg daartoe bereid is.

Ook om een andere reden heeft Zalm minder bezwaren tegen de invoering van een Europese bronbelasting. In het Belastingplan voor de 21ste eeuw dat hij met staatssecretaris Vermeend heeft opgesteld, verandert de fiscale behandeling van vermogen. In het nieuwe stelsel worden inkomsten uit arbeid en vermogen niet langer bij elkaar opgeteld, maar apart belast. Voor vermogensinkomsten gaat een vaste heffing gelden.

Toch zal de brave Nederlandse spaarder/belastingbetaler hiermee niet veel opschieten omdat het Nederlandse tarief hoger blijft dan dat van een Europese bronheffing. Spaarders die zijn uitgeweken naar Luxemburg, kunnen straks te maken krijgen met de uitwisseling van bankgegevens.

Er liggen nog een aantal onopgeloste knelpunten. In het nieuwe belastingstelsel van Zalm/Vermeend is sprake van een heffing over de omvang van het vermogen, uitgaande van een fictief rendement, terwijl de bronbelasting een heffing over de feitelijke rente-inkomen is. Dat moet op de een of andere manier verrekend worden. Ook is nog niet duidelijk aan welk land de opbrengst van de bronheffing toevalt: het land waar het geld op een bankrekening staat (zeg: Luxemburg) of dat waar de rekeninghouder woont (Nederland). Hoe zullen de EU-landen dat onderling vereffenen?

Eurocommissaris Bolkestein moet zich snel in dit taaie fiscale dossier inwerken, want het is de bedoeling om nog dit jaar onder het Finse voorzitterschap tot een akkoord te komen. Daarbij zal hij zijn voorkeur voor een neutrale belastingheffing in overeenstemming moeten brengen met de politieke prioriteiten van de lidstaten. Niet in de laatste plaats die van Nederland.

rjanssen@nrc.nl