Echte denkers

Jean-Paul Sartre was een Franse schrijver en filosoof. Ik aarzel om het woord `denker' te gebruiken, want gisteravond betoogde de presentator van Veronica's Denktank dat `echte denkers' alleen in zijn quiz te vinden zijn. Nu goed, deze Jean-Paul Sartre maakte als wijsgeer naam met het boek L'être et le néant, hetgeen zoiets betekent als `Het Zijn en het Niets'. Het doet er nu even niet toe dat het werk vooral bruikbaar was omdat het precies één kilo woog, waardoor het vlak na de oorlog grote populariteit genoot onder de Parijse middenstand. Feit is dat de titel accuraat de existentiële situatie uitdrukt waarin de televisiekijker zich gisteren geworpen zag.

Zelden heb ik het Niets van meer nabij mogen aanschouwen. Toegegeven, er was een herhaling van een nogal bloedige aflevering van Inspector Morse en er was een herhaling van Benny Hill. Ook waren er tomeloos veel herhalingen van de eclips, waarbij het quasi-ironische knip-en-plakwerk van Netwerk de prijs krijgt voor het raken van de journalistieke ondergrens – een hele prestatie, want die lag behoorlijk laag gisteren.

Verder staarden wij in de leegte. Op zich is dat niet zorgwekkend. Wie meent dat het leven meer is dan een excuus om de verveling te verdrijven, is gewoon abuis. Zo iemand dient te rade te gaan bij Net5, waar men twee herhalingen van de als humoristisch bedoelde serie Ally McBeal achter elkaar uitzond, en direct daarna nog twee afleveringen van de als comedy bedoelde reeks Sparks. Deze kwaliteitszender begrijpt tenminste wat Sartre bedoelde met zijn néant (en klaarblijkelijk eveneens wat hij bedoelde met zijn roman La Nausée).

Toch vreesde ik even dat wij waren verzeild in een schaduwzone waar zelfs de afstandsbediening geen soelaas meer biedt. Men kon zappen wat men wilde, maar het Niets toonde zich telkens opnieuw. Zonderling, want op de beeldbuis leek het Zijn te woeden dat het een lust was. Of het nu ging om het SBS6-programma Spectaculaire achtervolgingen (dat twijfels opwekt over de koers van de pelgrimstocht der mensheid), of om de herhaling van een aflevering van RTL's Jambers (over relaties van oudere Belgische vrouwen met oudere Belgische mannen), of Screenplay Interviews van de VPRO (dat in feite pijnlijker is dan men durft op te schrijven), of om The Sex Guides to Europe (dat waarschijnlijk een eigentijdse versie van Ontdek je plekje is), het bewoog allemaal alsof het zo bedoeld was.

Natuurlijk was het zo bedoeld! Het was bedoeld als een televisie-avond met meer dan vijftig herhalingen op negen Nederlandse kanalen. Wij kijkers staarden dan wel in het Niets, maar op de beeldbuis had men genoeg aan zichzelf. Ik heb daar begrip voor. Ik heb er eveneens begrip voor dat er mensen zijn zonder veel zelfrespect, maar ik zie eerlijk gezegd geen reden waarom ze allemaal tegelijk bij de Nederlandse televisie moeten werken.

De avond werd gered door Sartre zelf, hoewel hij laat opdook (toen bij ons het nachtprogramma Studio 8 een kleine leerschool in het absolute Niets verzorgde).Hij was de hoofdpersoon in de laatste aflevering van de BBC-reeks Human, all too human waarin `de drie belangrijkste filosofen van de eeuw' werden geportretteerd. Naast de onvermijdelijke Bernard-Henri Lévy, biografe Annie Cohen-Solal, en oude vriendin Michèle Vian, kwamen ook de hier nog te onbekende Mary Warnock en Jonathan Rée aan het woord. De keuze door de BBC van de topdrie is opmerkelijk: Nietzsche, Heidegger, Sartre. Ik ben het daarmee nogal oneens, maar het was een opluchting om iets te zien dat het waard was het om mee oneens te zijn. Zeker is slechts dat geen van de drie ooit een kans had gemaakt als `echte denker' bij ons eigen wijsgerige programma Denktank.

Met een wel heel plompe generalisatie komt zijn probleem hierop neer: hoor ik bij Afrika of ben ik deel van een Westerse cultuur?