Schemering

De zon schijnt weer, maar werpt daardoor een des te schriller licht op de geestelijke schemering van ons tijdvak. De historicus Johan Huizinga lamenteerde ooit dat hij leefde In de schaduwen van morgen. Had hij gisteravond naar de televisie gekeken, dan zou hij beseffen dat het wellicht niet veel beter toeven is in het lommer van het heden.

Ik wil geenszins beweren dat het aanbod deprimerend was. Integendeel, het betrof een volstrekt modale doorsnee van het gemiddelde. Er was een aflevering van RTL's Catherine over de prangende kwestie `Ik word gek van die aardstralen'; er was een aflevering uit de NCRV-reeks Het moment van (een hele opluchting dat het slechts om één moment ging!); er was van RTL5 het golfmagazine Golf par 5 (dat als portret van Nederland in het fin de siècle niet van importantie gespeend is); er was de EO met De verandering, over koerswijzigingen in een mensenleven; en er was SBS6 met Adult Television Entertainment over steeds hetzelfde in een mensenleven, geloof ik. Bovendien was er Beachvoetvolley, alsmede Benny Hill, benevens Lingo, en dan bood de VPRO ook nog The Politicians Wife, dat aardig was, maar een stuk trager dan Brutale meiden van SBS6.

Dit laatste programma confronteert ons trouwens met een belangwekkend vraagstuk. De serie handelt over twee eigentijdse jongedames – bijdehante bakvissen zou men vroeger hebben gezegd – die hun ontdekking van de wereld (nu ja, hun wereld) giebelend via een videocamera met ons delen. De kwestie die zij al of niet bewust aan de orde stellen, is het probleem door welk cultuur-ideaal de huidige jongeren worden gevormd. Ik bedoel dat minder hoogdravend dan het klinkt: elke generatie kopieert immers het gedrag van haar helden – dit is niets anders dan culturele mimicry. Of het nu gaat om zwarte coltruien en Franse chansons onder een visnet, of om psychedelische overhemden en John Lennon-brilletjes, de poging tot plagiaat is evident. Elke cultuur is immers een streven, schreef Huizinga – maar hij had nog nooit naar SBS6 gekeken.

Brutale meiden toont ons dat wij leven ten tijde van een nieuw cultuur-ideaal. Het is enigszins onzeker of men over een streven mag spreken, maar duidelijk is dat dit ideaal volledig is geworteld in de televisie. Wat ik wil zeggen, is dat de twee brutale meiden René Mioch wel op straat herkennen, maar René Descartes niet, en dat Goede Tijden Slechte Tijden al jaren het populairste televisieprogramma onder Nederlandse studenten is (net vóór Onderweg naar morgen). Dit alles heeft tot gevolg dat er waarlijk een nieuwe mens is opgestaan. En niet alleen voor de beeldbuis. De nieuwe mensen zijn onbezorgd, onberispelijk, modern en gelukkig. Zij hebben zichzelf gevonden, en doen alom kond van hun ontdekking.

Wij geharde televisiekijkers, op ons zandkasteel van geknakte hoop en gefnuikte ambities, moeten toegeven dat het aan gene zijde verbazend vrolijk lijkt. Of het gisteravond nu ging om de Liptonice Inline Challenge van Veronica over de rolschaatsende nieuwe mens, of om Explosief, een verstrooiings-programma over ongelukken dat wordt gepresenteerd door twee heel erg nieuwe mensen, het was louter opgewektheid die uit de beeldbuis walmde.

Men zegt wel dat alleen de oppervlakkigen van geest gezegend zijn met voldoende diepgang om zichzelf te kennen. Daarom is er geen reden somber te zijn. Ik behoor geenszins tot degenen die vanwege de Nederlandse televisie menen dat de ondergang nabij is. Pessimisme is niet meer dan een vluchtheuvel voor ijdeltuiten. Goed, het schemert even, maar na de huidige eclips zal de zon des te sterker stralen. Het zal de zon zijn van de Brutale meiden van SBS6, maar wie zegt dat het Nederlands geestesmerk daarin geen gezonde teint kan opdoen?

    • Bastiaan Bommeljé