`Ik werk drempelverlagend'

Tweede-Kamerleden gebruiken de recesperiode om de banden met hun achterban aan te halen. In deel 4: Usman Santi (PvdA).

Imelda Alfons Ambon (17) moet terug naar Ambon, want haar visum loopt af. Maar het leven in Ambon, waar christenen en moslims elkaar op soms gruwelijke wijze bestrijden, is nu zeer gevaarlijk. Familieleden van Imelda die in Ambon wonen, hebben haar afgeraden terug te komen nu de gevechten de afgelopen dagen weer zijn opgelaaid.

Imelda heeft drie maanden in Nederland gewoond bij haar stiefvader Johan Papilaja, een Molukker met een Nederlands paspoort. Ze moest even bijkomen van de emoties die de vorige strijd op de Molukken, in maart, bij haar hebben losgemaakt. Zoals Afrikanen in Rwanda en Liberia elkaar met machetes en bijlen verminken, zo wordt soms ook op de Molukken een religieuze strijd uitgevochten. Hoofden en ledematen worden afgehakt en lijken worden aan stukken gesneden. ,,Ze is getraumatiseerd'', zegt Imelda's stiefvader zacht. ,,Maar misschien kan Usman iets voor haar doen.''

Usman is Usman Santi, Tweede-Kamerlid van de PvdA. Hij is het enige Kamerlid van Molukse afkomst. Hij kan wel wat voor het 17-jarige meisje doen, maar belangrijker voor Santi is dat hij het probleem van Imelda ,,in zijn algemeenheid'' aan de orde stelt in `Den Haag'. Want zoals Imelda zullen er wel meer Molukkers nu hier zijn. Velen op de Molukken zullen de afgelopen maanden de wijk hebben genomen naar hun Nederlandse familieleden, maar allen moeten vroeg of laat terug.

Santi ontmoet leden van zijn achterban – 40.000 Molukse Nederlanders – in het Moluks historisch museum in Utrecht. Redenen om bij elkaar te komen zijn er genoeg. Op Ambon zijn naar verluidt ruim honderd doden gevallen in de laatste paar weken, naar schatting 60.000 Molukkers zijn op de vlucht, en de noodhulp voor voedsel, medicijnen en tenten zal naar verwachting eind augustus op zijn. ,,Dat laatste wist ik niet'', zegt Santi. ,,Hoeveel noodhulp is er nodig'', vraagt hij aan penningmeester Raymond Risamenapatty van de stichting Help Ambon In Nood (HAIN). Minstens een miljoen gulden per maand, is het antwoord. ,,Eén miljoen voor Ambon, 500 miljoen voor Kosovo, dat steekt'', mompelt Risamenapatty.

Aflopende noodhulp en visa, er is werk aan de winkel voor Santi. Hij weegt het gereedschap van een parlementariër om iets voor zijn achterban te doen: relevante partijgenoten (minister Herfkens van Ontwikkelingssamenwerking) rechtstreeks aanspreken, om een brief vragen van het kabinet of schriftelijke vragen stellen. ,,Eerst ga ik hierover met mensen van mijn fractie praten'', zegt hij tegen Papilaja, Risamenapatty en Wim Manuhutu, de directeur van het Moluks Museum die inmiddels is aangeschoven. ,,Hebben jullie de ministeries van die aflopende noodhulp op de hoogte gebracht'', vraagt Santi. Zijn toehoorders knikken. Buitenlandse Zaken is ingeseind, maar daar is het ook bij gebleven. ,,Eenrichtingsverkeer'', verzucht Risamenapatty. ,,Buitenlandse Zaken laat het op z'n beloop'', zegt Manuhutu. Volgens hem is een negatief reisadvies wel het minste dat het ministerie moet doen. ,,Ga maar na: president Habibie heeft bij zijn rondreis over de Indonesische eilanden het voorgenomen bezoek aan Ambon afgezegd.''

De ministers Van Aartsen (Buitenlandse Zaken) en Herfkens (Ontwikkelingssamenwerking) hebben een- en andermaal gezegd tegen Molukkers die niet langer met de armen over elkaar wilden zitten, dat ze alleen `zaken' doen met erkende en niet met particuliere hulporganisaties. Maar in april bood Herfkens een opening, toen ze toezegde dat noodhulp zou worden verlengd of verhoogd als de cijfers over de situatie op Ambon daar aanleiding toe zouden geven.

Die cijfers zijn er nu – het aantal vluchtelingen is bijvoorbeeld verdubbeld – en dus is het voor de Molukkers zaak om Herfkens aan haar belofte te houden. En daarbij komt dan het Kamerlid Santi in beeld. Hij behoort immers de weg te kennen in Den Haag. ,,We moeten kijken of we iets kunnen doen om de minister hier goed over te laten nadenken'', zegt Santi voorzichtig. In ieder geval sturen de vertegenwoordigers van de Molukse gemeenschap een brief over de huidige stand van zaken op Ambon aan parlement en kabinet, waarin zij ook herinneren aan de belofte van Herfkens.

Zijn achterban is tevreden over Santi. Dat hij moslim is en bijna iedere Molukker in Nederland christen, doet daar niets aan af. ,,Usman is beslist niet onze boodschappenjongen'', aldus Manuhutu. ,,Dat zou ineffectief zijn, want dan denken ze in de Kamer dat hij ook maar is gestuurd. Hij is dan ook niet de enige parlementariër met wie we contact hebben.''

Santi vindt dat prima. Hij is allergisch voor cliëntelisme. De beminnelijke maar verder nagenoeg onbekende volksvertegenwoordiger zit niet in de Kamer om louter en alleen de Molukse gemeenschap te bedienen. Santi's achterban is breder en valt te vergelijken met de mensen die hij voorheen als sociaal advocaat vertegenwoordigde. Santi: ,,Maar ik ontkom niet aan mijn binding met Molukkers. Als ik die binding niet had gehad, was ik bijvoorbeeld ook nooit gevraagd om waarnemer te worden bij het referendum op Oost-Timor, volgende week. En ik ben nu eenmaal makkelijker door hen aan te spreken dan andere politici. Ik werk drempelverlagend.''