Hier heeft gewoond

Ph.F.B. von Siebold, geneeskundige/bioloog/japanoloog, 1796-1866. Leiden (ZH), Rapenburg 19, tot voor kort kantongerecht. Op de gevel een ronde, lichtbeige steen met gestileerd potret, enkele Japanse karakters en de tekst: `Hier woonde dr. Ph.F.B. von Siebold 1832-1847. Grondlegger van Japanse studiën in Leiden'. Het pand wordt nu omgebouwd tot het `Von Sieboldhuis' en zal medio volgend jaar plaats bieden aan een museum met aandacht voor de betrekkingen tussen Japan en Nederland.

Geen straat in Nederland met zoveel gedenkstenen en plaquettes als het Rapenburg in Leiden. De oplettende wandelaar telt er ten minste tien of elf, die herinneren aan figuren als Boerhaave, Bilderdijk, Kneppelhout en Telders. De meeste vindt men aan de oneven kant van deze eerbiedwaardige gracht; nummer 95 draagt zelfs twee stenen: `Hier woonde Jacob Geel 1822-1835' en `professor Leegsma student 1973-1990'.

Philipp Franz Balthasar von Siebold, de man van Rapenburg 19, was een Duitser uit Würzburg, die via familie in Nederland terechtkwam. De Winkler Prins schaart hem onder ,,de grootste geesten van de 19de eeuw''. In 1822 trad hij als chirurgijn-majoor in dienst bij het Nederlands Oost-Indische leger en een jaar later kreeg hij opdracht het nieuwbenoemde hoofd van de factorij op Decima naar Japan te vergezellen en in dat land zoveel mogelijk te bestuderen.

Dat deed Von Siebold en meer dan dat. Toen hij begin 1830 in Nederland terugkeerde, bracht hij een grote verscheidenheid aan planten en dieren mee naar huis: dat bewuste huis in Leiden. Later werden ze ondergebracht in respectievelijk het Rijksherbarium en het Rijksmuseum voor Natuurlijke Historie (tegenwoordig Naturalis) in zijn woonplaats.

Bovendien bevatten zijn retourkoffers en -kisten een belangrijke verzameling etnografische voorwerpen en Japanse prenten. Daarmee legde hij de grondslag voor de collectie van het Rijksmuseum voor Volkenkunde, ook in Leiden. Een tweede reis naar Japan leverde weer nieuwe etnografica op, die in München onderdak vonden.

De ronde steen op Rapenburg 19 zit er nog betrekkelijk kort. Eerst werd Von Siebolds nagedachtenis op dezelfde plek geëerd met een plaat achter glas, die echter beschadigd was geraakt en bovendien foutieve informatie gaf. Wel stond er een mooie spreuk op: `Zijn liefde lag bij het Japanse volk, zijn toewijding bij het dieren- en plantenrijk'.