Leukigheid

Het was een leerzame avond. Er leek althans iets te dagen van een antwoord op een levensvraag. Dat gebeurde ergens tussen de Postcode Loterij Zomerkampioen-quiz van RTL4, een dermate verbazend geheel dat ik geen enkel antwoord wist, de compilatie van Veronica's Live Opgenomen, een satirisch programma dat tot de meest vreugdeloze cultuuruitingen van ons tijdsgewricht moet behoren, en NCRV's Miniatuur, waarin een therapeut ons ongevraagd vergastte op optimistische teksten (`waarin mensen centraal staan'). Toch was dit alles licht te vergeven. Gaandeweg de avond scheen immers enig inzicht te groeien in de tragiek van het moderne bestaan. Ik bedoel te zeggen dat ik even neigde tot de overtuiging dat ons leven verpletterend leuk is.

Deze constatering is niet zonder consequenties. Jarenlang hebben antropologen ons voorgehouden dat er slechts schaamte-culturen en eer-culturen zijn. In de eerste worden gedrag en taboes gereguleerd door gevoelens van schaamte; in de tweede door gevoelens van eer. Maar nu schaamte noch eer ons rest, zitten wij opgescheept met leukigheid.

Gisteravond was het wederom tamelijk leuk op de Nederlandse televisie. Au fond begon het pas goed nadat wij bekomen waren van De heetste Plekjes van Nederland, gepresenteerd door Simone Angel, die opgewekt het woord `leuk' regelmatig liet vallen, wellicht in de hoop dat dit SBS6-programma ermee besmet zou worden. Daarna kwam het echte werk, gelijktijdig op diverse kanalen. Er was NCRV's Villa Felderhof met als gasten Henk van Os (`Leuk, zo samen in een bubbeltjesbad', meende ik de voormalig directeur van het Rijksmuseum te horen zeggen) en Jacobine Geel (`Eigenlijk is alles best wel leuk', sprak de theologe-met-een-talkshow die wel het levende bewijs moet zijn voor de dood van god). Dan bood de EO een aflevering van Zomervogels, waarin `opvallende Nederlanders worden verrast op de leukste momenten' (ik verzin het niet). Bovendien was er op SBS6 een herhaling van een aflevering van All you need is Love met Robert ten Brink, een programma waarin het woord `leuk' dikwijls viel, maar dat ik vanwege de laatste residuen schaamte en eer in mij niet vermocht uit te zien.

Ook erg leuk was het acht-uur journaal. Hierin werd een eindeloos item gewijd aan een omstreden tv-reclame met mossels, die volledig werd herhaald opdat wij diep doordrongen raakten van de ernst van deze brandende kwestie (een felicitatie waard: het item was bijna langer dan de reportages dienaangaande van het RTL- en SBS6-nieuws tezamen). Bovendien liet men een sterrenwichelaar aan het woord over de astrologische consequenties van de zonsverduistering, en was men uitgerukt om de details vast te leggen van een landgenoot die door zijn labradors was opgegeten, zaken waarbij de hongersnood in Angola dermate verbleekte dat die naar de late avond werd doorgeschoven.

Overigens moet men niet denken dat leukigheid slechts een televisiekwaal is: het gaat om een dieper woekerende pathologie. Afgelopen vrijdag mocht men in de culturele bijlage van deze krant het woord `leuk' diverse malen lezen als oordeel aangaande literaire werken en kunstuitingen. En afgelopen week trakteerde De Volkskrant ons op een redactionele diagnose dat de Nederlandse meisjes de `leukste' van de wereld zijn.

Ooit excuseerde men zich als men het woord liet vallen in gezelschap, nu is er geen ontsnappen mogelijk aan de ondraaglijke leukheid van het bestaan. Doch juist toen de leukheid tot de boordenknoop was gestegen, vond ik troost op Net5 bij de vijfendertigste herhaling van Fawlty Towers. Het was de aflevering waarin Basil abusievelijk meent voor één keer in zijn leven een meevaller te hebben als hij geld wint bij de paardenraces. En voor de vijfendertigste keer kon ik opgelucht ademhalen, want wederom bleek zonneklaar: het leven is niet leuk, het is louter om te lachen.