`Gemeenten beperken keus van architecten'

De Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) onderzoekt of architectenbureaus door gemeenten oneigenlijk worden bevoordeeld. De NMa heeft daarover zeven klachten ontvangen van de Bond van Nederlandse Architecten (BNA).

Volgens de BNA, de beroepsvereniging van architecten, hanteren veel gemeenten zogenoemde architectenlijstjes. Daardoor worden particulieren die een huis willen bouwen, maar ook projectontwikkelaars met grote bouwplannen, gedwongen zaken te doen met een of meer architecten die de gemeente heeft uitgezocht. Dat is volgens de BNA in strijd met de Mededingingswet. De procedures zijn aangespannen tegen Utrecht, Den Haag, Heerlen, Leerdam (2x), Oud-Beijerland en Doetinchem.

,,Door de verplichte architectenkeuze voor kandidaat-bouwers wordt andere architecten de mogelijkheid ontnomen hun diensten aan te bieden'', zegt woordvoerder J. van Rijn van de BNA. ,,Met de architectendwang willen gemeenten bepalen hoe de woonomgeving eruit ziet. Dat gaat veel te ver. Gemeenten kunnen randvoorwaarden stellen en bouwplannen toetsen aan bouwkundige en esthetische normen. Wie het plan getekend heeft, dat mag er niet toe doen. Het is het recht van de opdrachtgever om een architect te kiezen.''

De BNA heeft sinds de invoering van de Mededingingswet vorig jaar zeven klachten ingediend bij de NMa. Daarvan zijn er nog vijf in behandeling. In één zaak, tegen Oud-Beijerland, hoefde de NMa in juni geen oordeel te geven, omdat de gemeente lopende het onderzoek besloot de architectenkeuze alsnog vrij te laten. In een zaak tegen Leerdam oordeelde de NMa dat er te weinig bewijs was.

Volgens de BNA maken veel gemeenten in het land zich schuldig aan de praktijken. Van Rijn: ,,Wij krijgen tientallen meldingen per jaar, maar het gros is niet te bewijzen. De lijstjes worden vaak onder de tafel gehouden en niet iedereen wil er over verklaren. Projectontwikkelaars kiezen meestal voor de voortgang van hun project en gaan schoorvoetend akkoord.''

Een van de omvangrijkste klachten betreft Utrecht. Voor het toekomstige stadsdeel Leidsche Rijn, waar binnen tien jaar 20.000 woningen worden gebouwd, bepaalde de gemeente, volgens de BNA, dat uitsluitend een vooraf uitgezocht aantal architecten mag worden ingeschakeld. Utrecht ontkent. ,,Wij werken niet met architectenlijstjes'', zegt een woordvoerder. ,,Wel maken wij aan projectontwikkelaars onze wensen op architectengebied kenbaar, maar dwang is er niet.''