Cyber-cool

Dana Linssen probeerde het al (in de rubriek `de sterren' van NRC Handelsblad, 28 juli) en de Volkskrant had een volle pagina nodig om het verschijnsel te doorgronden: het verschijnsel Will Smith. Als u niet weet waar ik het over heb, telt u bijna niet meer mee. Want dan weet u ook niet wie Jar Jar Binks, Lara Croft, Pokemon of Jennifer Lopez zijn.

Maar ik wil u tegemoet komen: Will Smith is een acteur. Niet zo een als Lawrence Olivier of Dustin Hoffman, maar hij speelt in films en daarom noemen ze hem een acteur. Hij maakt ook cd's, maar hij is geen zanger. Hij is een rapper, hij rijmt op de maat, en hij danst, soms geflankeerd door buitenaardse wezens. En alles wat hij aanraakt wordt goud. Elke cd wordt een hit en in de zomer staan de jongeren met miljoenen in de rij voor zijn laatste film.

Hoe komt dat? Door zijn charme, wordt gezegd. Maar bij charme denk ik aan een zesjarig meisje met een grote roze strik dat met een brekelijk stemmetje `Over the rainbow' zingt. Will Smith heeft wel iets meisjesachtigs - als hij niet zo zwart was zou je voortdurend een blos op zijn wangen verwachten - maar zouden al die meiden die via het Internet dagelijks duizend kussen naar zijn website sturen hem daarom zo leuk vinden? Zou hij het met zijn charme redden als hij de wereld moet bevrijden van vliegende schotels, slijmerige monsters en duivelse schurken? Ik heb m'n twijfels.

Is Will Smith mooi? Een paar jaar geleden verkoos People Magazine hem tot een van de vijftig mooiste mensen op aarde, en dat was zo'n onvoorstelbaar misverstand, dat Will Smith er zelf hartelijk om moest lachen. Hij vergelijkt zichzelf met Dombo, het vliegende olifantje, wat hem meer realiteitszin geeft dan de redactie van People Magazine. Hij is zelfs lelijker dan Dombo. Hij heeft wel die grote Disney-ogen en de flaporen, maar de hoge jukbeenderen en de iets te dikke lippen, gecombineerd met een rare snor en een hardnekkig sikje maken hem kansloos in de galerij der schonen.

Heeft hij charisma? Mahatma Gandhi heeft charisma, en Nelson Mandela, zelfs Denzel Washington heeft charisma en die is nog bloedmooi ook, maar dit terzijde. Bij charisma denk ik aan een overtuigende goedheid waardoor volgelingen een blind vertrouwen krijgen in hun leider. Will Smith is allesbehalve een leider. Hij beweert wel dat hij over tien jaar president van de VS wordt, maar dat is het soort grap waarin hij uitblinkt.

Is Will Smith komisch? Bill Cosby was komisch in de jaren zestig, Richard Pryor was komisch in de jaren zeventig, de jaren tachtig waren voor Eddy Murphy, maar behoort Will Smith tot de vierde generatie zwarte komieken? Hij denkt van wel, hij zegt in interviews dat hij maar naar een persoon opkijkt: Eddy Murphy. Zoals Eddy Murphy in interviews zei dat hij maar naar een persoon opkeek: Richard Pryor.

Pryor was, als je het mij vraagt, de grootste zwarte komiek die de wereld heeft gekend. Hij was vulgair en shockerend en hij haatte zichzelf en zijn publiek. Ook Eddy Murphy was platvloers, maar hij maakte altijd duidelijk dat hij het grappig bedoelde. Will Smith is niet eens platvloers. Hij is de vleesgeworden braafheid, de ideale schoonzoon, hij kan zich weleens onaangepast gedragen, maar hij weet altijd verdomd goed dat dat zo is. Dat was de truc in de serie `Fresh Prince from Bel Air', die zes jaar lang tot de beste televisie-komedies van Amerika behoorde.

Maar Will Smith is niet komisch. Hij speelt komische rollen, hij spreekt komische teksten uit, maar ze zijn niet door hem bedacht. In interviews is hij nauwelijks scherp of geestig.

Wat maakt hem dan zo immens populair? Het feit dat hij zwart is? Samuel Jackson, een collega zwarte acteur, merkte een keer op dat Will Smith niet zwart is, maar groen – het groen van dollar-biljetten. En dat de NAACP (National Association for the Advancement of Colored People) hem dit jaar de prijs gaf voor de belangrijkste zwarte entertainer is een even groot misverstand als dat van People Magazine. Op een vraag over racisme zei Will Smith: ,,Het komt in elk aspect van de Amerikaanse cultuur voor. Ik denk (pauze) dat het een kanker is die de basis van onze samenleving ondermijnt. (lange pauze) Yo, dàt klonk cool!''

Dit woord verklaart het misschien: Will Smith is niet charmant of komisch, hij is cool. En preciezer: cyber-cool, zoals je dat tegenkomt op het Internet, met cool links en cool-sites. Bij cool moeten we niet denken aan de inhoud, maar aan de vorm. Cool is een houding, an attitude. Cool is een vertoon van overmoed, waardoor je altijd relaxed overkomt. Brand? Cool ben je als je rustig opstaat en eerst je glas leeg drinkt. Cool is het om steeds met opgetrokken wenkbrauwen te lopen. Als je altijd verwonderd bent, kan niets je nog verbazen. De enorme vliegende schotel boven je hoofd is even raar als de vrouw die tegen je zegt dat ze niet van je houdt.

Als je cool bent, ken je het verschil niet tussen goed en kwaad. Wat goed lijkt kan kwaad zijn, dus begin je maar niet aan het onderscheid.

Figuren die cool zijn hebben geen verleden, geen afkomst en geen ouders met wie ze moeten afrekenen. Ze hoeven nooit naar de psychiater, omdat ze niet hebben geleerd hoe je ongelukkig kunt zijn. Ze hebben geen last van paniek of hysterie, ze hebben geen last van grote gevoelens in het algemeen. Ze zijn wat ze zijn, de som van hun daden, altijd beheerst en in controle.

In die zin is Will Smith cool: niet bedreigend, maar tegelijk onkwetsbaar. Hij is een personage uit een computerspel. Hij heeft geen betrokkenheid, hij is zwart maar strijdt niet tegen racisme. Daarvoor heeft hij het te druk met zijn obsessie: having fun.

Weinig sterren behoren zo tot het cyber-tijdperk van overdaad en vluchtigheid als Will Smith. Hij bewijst dat je met een beetje bluf, een beetje stijl, een beetje humor en gevatheid heus wel je doel bereikt. En dat doel is maar al te duidelijk, of zoals Will Smith het zelf zegt: `Damn, it's so cool to be me.'