Probleem Schiphol begint te dringen

Schiphol staat binnen een paar weken weer prominent op de politieke agenda. Wat zijn de belangrijkste vragen?

Minister Netelenbos (Verkeer en Waterstaat) moet na de zomer definitief een knoop doorhakken over de milieunormen voor Schiphol. Voorafgaand aan die beslissing diende de luchthaven afgelopen week de verplichte Milieu Effect Rapportage (MER) in bij `Den Haag'. Volgens Schiphol is het mogelijk de voorgenomen groei, 20.000 vliegbewegingen per jaar, te realiseren binnen de milieunormen. Maar het is de vraag of daar in de politiek ook zo over wordt gedacht. Waar gaat het straks over? Hieronder een terreinverkenning aan de hand van zeven vragen.

Waar moet Netelenbos precies een beslissing over nemen?

De minister moet na de vakantie een nieuwe geluidszone voor Schiphol presenteren. De geluidszone is een gebied rond de luchthaven waarbinnen een bepaalde hoeveelheid lawaai mag worden gemaakt. Deze zone is wettelijk vastgelegd. Wordt die overschreden, dan overtreedt Schiphol dus de wet. Dat is in het verleden geregeld gebeurd en dat zal ook dit jaar, waarschijnlijk al volgende maand, weer het geval zijn. Een van de oorzaken is dat het luchtverkeer veel sneller groeit dan eerder werd verwacht.

De huidige zone past eigenlijk voor 319.000 vliegbewegingen, maar het zijn er inmiddels al bijna 400.000. De zone past dus niet bij de bestaande aantallen en Schiphol is met de overschrijdingen in overtreding. De minister gedoogde deze situatie steeds en daar wil zij, samen met de Tweede Kamer, van af. Dus moet er een nieuwe zone getekend worden.

De oplossing is dus: een ruimere zone rond Schiphol maken?

Was het maar zo simpel. In de wet staat dat er binnen de zone maximaal 15.100 geluidsbelaste woningen mogen liggen. Als de zone wat ruimer wordt, zullen meer huizen daarbinnen vallen. Dat is dus onwettig. Bovendien heeft het kabinet gezegd dat Schiphol wel mag groeien, maar dat het aantal geluidsbelaste woningen terug moet van 15.100 naar 12.000.

De huidige zone wordt dus niet vergroot, maar er wordt bekeken of de vorm zo kan worden aangepast dat er, met behoud van de huidige wettelijke regels, toch meer gevlogen kan worden.

Is dat mogelijk?

Schiphol heeft dat moeten uitzoeken in de MER, een overzicht van het bedrijf naar de milieueffecten van de voorgenomen maatregelen. Deze MER is eind vorige week bij de ministers Netelenbos en Pronk (VROM) ingediend. Daarin schrijft de luchthaven dat de voorgestelde groei van het luchtverkeer met een nieuwe zone binnen de norm van de 15.100 woningen blijft en dat men ,,onder of dicht in de buurt van het aantal van circa 12.000 zal uitkomen''.

Dus is het probleem opgelost?

Nee, want er zit een aantal addertjes onder het gras. In de eerste plaats kan Schiphol niet garanderen dat bij de nieuwe zone de overschrijdingen tot het verleden behoren en daar ging het allemaal om. Als de minister in de toekomst bij een nieuwe zone opnieuw moet gaan gedogen (of erger: door de rechter wordt teruggefloten) is het kabinet weer terug bij af. In de tweede plaats is als richtlijn voor de MER gesteld dat er ,,zo min mogelijk'' nieuwe geluidsbelaste woningen binnen de nieuwe zone mogen liggen. Uit de MER blijkt dat dit er meer dan duizend zijn. Dat komt volgens Schiphol zelf ,,niet volledig overeen met het streven''.

En nu?

De luchtvaartsector heeft in het Tijdelijk Overleg Platform Schiphol (TOPS) voorgesteld een iets ruimere zone te tekenen waarbinnen 15.500 geluidsbelaste woningen liggen, meer dus dan de wet (15.100) toestaat. Daarvan zijn er zeker duizend `nieuw', wat niet de bedoeling was.

Overigens kan Schiphol ook in dat geval niet garanderen dat de geluidszone nooit meer wordt overschreden. Dat is volgens de luchthaven een onbeheersbaar proces en vandaar dat men ook niet wil worden afgerekend op de wettelijke geluidszone.

Milieu- en bewonersorganisaties zijn daar fel tegen. Zij vinden dat de zone strikt gehandhaafd moet worden – het is tenslotte de wet, betogen ze. Het aantal geluidsbelaste huizen moet volgens hen zelfs naar 12.000, wat de politiek tenslotte wil, en er mogen geen nieuwe woningen binnen de zone bij komen.

Welke kant kiest Netelenbos?

Dat is nog niet helemaal duidelijk. De minister heeft wel gezegd dat ze absoluut niet meer wil gedogen. Maar én groei van Schiphol voorstaan (20.000 vluchten per jaar) én strikt vasthouden aan de geluidszone, de 12.000 woningen en het principe dat er geen nieuwe woningen in de nieuwe zone bij mogen komen, lijkt onmogelijk.

Daar komt nog bij dat er in de politiek een hevige discussie woedt over de veiligheidsrisico's bij Schiphol. De Tweede Kamer wil dat die onveiligheid niet groter wordt dan in 1990 en dat is, gezien de spectaculaire groei, een erg ambitieus streven. Schiphol komt dus weer nadrukkelijk op de politieke agenda te staan.

Maar als de nieuwe geluidszone er eenmaal is, is Schiphol dan voorlopig van die agenda af?

Integendeel. Naast de discussie over de nieuwe geluidszone moet de politiek dit jaar een nog veel ingrijpender beslissing nemen: kan Schiphol verder groeien op de huidige plaats of moet dat op een andere plek, bijvoorbeeld in de Noordzee? Gekoppeld aan deze beslissing is ook het voornemen om tot nieuwe milieunormen te komen. Daarbij moet de wettelijke geluidsnormering worden herschreven en komen er nieuwe wettelijke bepalingen bij voor veiligheid, luchtkwaliteit en stank. Hoe die normen zullen uitvallen en of de groei van Schiphol daar helemaal in past, zullen de volgende onderwerpen van de politieke discussie over Schiphol zijn.

In de kern zal het allemaal draaien om de inmiddels beruchte `dubbeldoelstelling' die de politiek zichzelf heeft opgelegd en die voorschrijft dat Schiphol wel mag groeien, maar dat het milieu er ten opzichte van 1990 niet op achteruit mag gaan. De vraag is of `Den Haag' afstand zal moeten nemen van dat streven.