NIEUW ROTAVIRUS- VACCIN LEIDT MISSCHIEN TOT `TELESCOOPDARMEN'

Een veelvoorkomende oorzaak van diarree bij baby's en peuters is een darminfectie door een rotavirus. In dat geval kan de diarree zeer heftig zijn met gevaar voor uitdroging. Geschat wordt dat wereldwijd jaarlijks ongeveer 600.000 baby's en peuters hierdoor overlijden, de meesten in ontwikkelingslanden. Vorig jaar is in de Verenigde Staten, waar jaarlijks 20 kinderen aan het rotavirus bezwijken, een vaccin op de markt gebracht. Dit vaccin, RRV-TV genaamd, is bereid op basis van rotavirus dat bij resusapen voorkomt. Gevaccineerde baby's hebben ongeveer 60 procent minder kans op een rotavirusinfectie dan niet-gevaccineerde, terwijl onverhoopt optredende diarree doorgaans minder heftig is.

Omdat meer dan driekwart van de kinderen tijdens zo'n infectie genoeg weerstand opbouwt om herhaling te voorkomen, is gewerkt aan een vaccin op basis van een bij de mens voorkomend rotavirus. Inmiddels is een humaan vaccin getest, waarbij bleek dat het veilig is en beter tegen het rotavirus beschermt dan het resusapen-vaccin (The Lancet, 24 juli).

Zo'n resultaat sluit verrassingen niet uit. Eén week vóór de publicatie van deze gegevens is het gebruik van RRV-TV in de Verenigde Staten tijdelijk gestaakt. Deze voorzorgsmaatregel werd genomen nadat bij de registratie van bijwerkingen bleek dat vijftien kinderen kort na toediening van dit vaccin een intussusceptie van de darm hadden gekregen (Morbidity and Mortality Weekly Report, 16 juli). Bij deze pijnlijke complicatie schuift een stuk darm als een telescoop in de holte van het volgende stuk. Operatief ingrijpen is dan geboden om te voorkomen dat afgekneld darmweefsel versterft.

Of het vaccin hier de oorzaak van is, is echter allerminst zeker. Daarvoor is het aantal gemelde complicaties te klein. Sterker nog, het is ongeveer gelijk aan het aantal waarmee men vooraf rekening hield. Tijdens de trials voor de toelating waren er vijf gevallen van intussusceptie geweest onder de tienduizend baby's die het vaccin op proef hadden gekregen. Dit aantal was zo klein dat het volgens de statistici op toeval berustte, zodat het vaccin toch gebruikt mocht worden.

Dat RRV-TV nu toch tijdelijk in de vriezers blijft, komt doordat de registratie van bijwerkingen op vrijwillige basis gebeurt. Artsen zijn niet verplicht dit soort complicaties te melden. Daarnaast is het denkbaar dat het verband met het vaccin niet gelegd is. Hierdoor is het werkelijke aantal complicaties waarschijnlijk groter. In de komende maanden wordt uitgezocht of er inderdaad meer gevallen van `telescoopdarmen' waren en of de opgespoorde gevallen mogelijk nog andere oorzaken zouden kunnen hebben.

Voor de meeste patiëntjes met rotavirus-diarree en hun ouders zal het niet uitmaken hoe deze commotie afloopt. Omdat zij arm zijn en/of in een ontwikkelingsland wonen, komen deze vaccins toch niet binnen hun bereik. Zij zijn aangewezen op andere vormen van preventie, zoals schoon drinkwater en een betere hygiëne.