Oost, west, zuid best

Fietsend door de oude en de nieuwe westelijke tuinsteden van Amsterdam, door Halfweg, Zwanenburg en langs Lijnden belandden wij zondagmiddag onder een van de landingsbanen van Schiphol.

Een omweggetje op verzoek van de jongste (bijna twee) in het gezelschap, die gefascineerd is door alles wat snel gaat en lawaai maakt: brommers, bussen en vliegtuigen. Een feest der herkenning dat pas echt een feest is als iedereen om hem heen heeft bevestigd dat ook het zoveelste vliegtuig inderdaad héél groot is.

Ook op talloze grote jongens en meiden heeft de dynamische wereld van Peter Stuyvesant een warme aantrekkingskracht, al schijnt KLM-captain L. van Wijk geen overdreven passie te hebben voor blauwe vogels in den vreemde.

KLM kiest met de vervlechting van zijn passagiers- en vervoersbedrijf en dat van de Italiaanse Alitalia plus een investering van 220 miljoen gulden in het Milanese vliegveld Malpensa in twee opzichten een andere richting dan het gros van de Nederlandse multinationals.

Een hele rij bedrijven, van Aegon tot en met Wessanen, kiezen voor miljardenovernames in de Verenigde Staten. Hoogovens fuseert met British Steel. KLM gaat juist naar het zuiden, een regio waar Nederlandse topmanagers niet of nauwelijks overnames doen. Een uitzondering is ABN Amro, die zich dit jaar inkocht als aandeelhouder (voor acht procent) in Banca di Roma.

Hoogovens en KLM zitten in vergelijkbare vechtmarkten, met marge ruïnerende overcapaciteit. Het bedrijfsresultaat van KLM viel in het eerste kwartaal met een derde terug. Beide werken op markten waar staatssteun en staatsinvloeden niet (of nooit) verdwijnen. Beide kennen onder hun medewerkers een sterk saamhorigheidsgevoel. Zij hebben altijd honger naar kapitaal voor grote investeringen die zeker een half leven moeten meegaan. Daarom hebben zij van oudsher nauwe banden met de bank die hen dat geld kan lenen, ABN Amro.

Oud-ABN Amro topman Hazelhoff is commissaris bij Hoogovens, de bank is een aandeelhouder. Oud-

ABN'er C. Oort is president-commissaris van KLM, financieel KLM-bestuurder R. Abrahamsen werkte een tijdje bij ABN Amro en de bank heeft een pakketje prioriteitsaandelen die wat extra invloed geven.

Hoogovens werd tot de fusie door beleggers met de nek aangekeken, voor KLM geldt dat nog steeds. Na het echec met de overname van de Belgische Boël kiest Hoogovens voor (culturele) zekerheid: een recht-toe-recht-aan fusie met een dominante partner. Zij spreken elkaars taal: Engels en staal.

KLM moet zich, net als concurrenten, verlaten op riskantere constructies omdat echte overnames politiek onmogelijk zijn. KLM met Alitalia lijkt op de krachtenbundeling uit 1990 van Amev en de Belgische verzekeraar AG in Fortis, waarin Amev (net als KLM) de rijkere partner was. Toch zetten de Belgen meer hun stempel op de combinatie.

De onduidelijke verhoudingen die allianties eigen zijn en de schaduw van de politiek roepen ook regelmatig vragen op over de duurzaamheid van de verbintenissen. Het kostte KLM tien jaar om een werkbare alliantie met Northwest te maken, en dan nog is er geen volledige integratie van de leiding. En Northwest is een onderneming uit een regio waar vergelijkbare normen en waarden gelden als Nederlandse topmanagers thuis gewend zijn. Zuidwaarts vanaf België wordt het anders, zoals ABN Amro na twintig jaar expansie in Noord-Amerika vorig jaar aan den lijve ondervond. De slag om de Generale Bank ging verloren aan Fortis.

Kan het Angelsaksisch georiënteerde West-Europa echt integreren met de `Club Med'-landen langs de Middellandse Zee? In de aanloop naar de vorming van de Europese en Monetaire Unie liet directeur E. Bomhoff van onderzoeksinstituut Nyfer in lezingen wel eens een opmerkelijke tabel zien: de uitkomst van een internationaal onderzoek naar het onderling vertrouwen van de mensen in elkaar.

Nederland had een vertrouwensfactor van 55, vergelijkbaar met de Verenigde Staten, beter dan Engeland en duidelijk onder Scandinavië, maar ver boven de Romaanse landen: Italië, Spanje, Portugal en Frankrijk. De scheiding der geesten speelt een rol in de besturing van het bedrijfsleven. Directeuren en commissarissen in Romaanse landen komen eerder uit dezelfde sociale klasse dan in meer Angelsaksisch georiënteerde landen. (KLM's van Wijk komt uit de Amsterdamse wijk Betondorp.) En toezicht op managers verloopt eerder door controle van de sociale netwerken, dan door openbare, transparante informatie en verantwoording.

Maar Van Wijk leert snel. Vorige week ,,lekte'' hij in de beste Romaanse tradities het goede nieuws over de

Alitalia-alliantie aan de twee toonaangevende Europse zakenkranten, Financial Times en Wall Street Journal, die het nieuws vrijdagochtend voor de persconferentie konden melden.