Drama, moord en komedie in het Friese weiland

In Spanga hebben musici hun tenten weer opgeslagen op het erf van boer De Wolff voor het tweejaarlijkse operafestival in het Friese weiland. Deze keer staat het lange `Il Trittico' van Puccini op het programma. ,,Puccini raakt je in het hart'', zegt regisseuse Corina van Eijk.

Voor de zevende keer vormt het groene gras van het Friese dorpje Spanga het decor van een opera in de buitenlucht. Dit jaar zijn het er zelfs drie op één avond: een tragedie in een nonnenklooster, een crime passionel op een boot en een dolle komedie rond een erfenis. Samen vormen ze Il Trittico van Giacomo Puccini (1858-1924), een drieluik van eenakters met elk een geheel eigen sfeer en thema.

Als vanouds hebben de medewerkers zich met kinderen en huisdieren genesteld op het erf van boer Jacob de Wolff. Naast de boerderij is een kamp opgericht met grote en kleine tenten, caravans en een provisorische crèche in een bouwkeet. Maar waar de vorige keer, in 1997, de voorbereidingen van Verdi's Falstaff zich afspeelden in een van regen doordrenkte modderpoel, heeft nu de hittegolf toegeslagen. Een hond ligt amechtig in het stof, een medewerkster heeft verkoeling gezocht in een opblaasbad.

De grote, halfopen tent waar vanavond de nieuwe productie in première gaat, is uitgebreid met 100 plaatsen en biedt nu plaats aan 720 toeschouwers. De sfeer in Spanga is informeel. Het publiek zit nog steeds op ongemakkelijke houten banken, maar hoeft zelf geen kussentjes meer mee te nemen, daar heeft een sponsor voor gezorgd. Voor het toneel is enorme `orkestbak' uitgegraven. Een berg opgegraven aarde vormt het decor. Onder de berg ligt een container waar zangers in en uit kunnen lopen en die ook gebruikt wordt voor verrassende lichteffecten. Het gat zal na afloop weer worden gedicht, zodat de paarden en schapen er weer kunnen lopen.

Het toneel is ten opzichte van 1997 een kwart slag gedraaid. ,,Vorige keer had ik het water aan de andere kant nodig, nu moeten er mensen in de verte over de weg kunnen verdwijnen'', zegt regisseuse Corina van Eijk. Het publiek heeft nu uitzicht op een weids Fries landschap met een landweggetje en hier en daar een boerderij omringd door bomen. Tijdens de voorstelling valt langzaam de duisternis over de velden. De generale repetitie was om kwart voor twaalf afgelopen, maar als zich straks de rijen vormen voor de weinige wc's en de drankvoorziening, kan het wel eens veel later worden.

Il Trittico, waarin Puccini alle facetten van de menselijke psyche de revue laat passeren, wordt beschouwd als een van zijn beste werken. Het bestaat uit achtereenvolgens Il Tabarro (een liefdesdrama op een boot aan het begin van de 20ste eeuw), Suor Angelica (de tragedie van een in het klooster weggestopte ongehuwde moeder in de 17de eeuw) en Gianni Schicchi (een in 1299 gesitueerde komedie rond de dood van een rijke Venetiaan). De losse opera's worden vaak apart opgevoerd. Het idee de drie in Spanga op één avond te brengen, zoals Puccini het ook bedoeld had, was van de vaste Spanga-dirigent David Levi. Van Eijk stemde pas na lang aarzelen toe, maar werd al luisterend steeds enthousiaster: ,,Puccini raakt je in je hart.'' Om technische redenen besloot ze de eerste twee stukken om te draaien. Begonnen wordt nu met Suor Angelica. ,,Puccini schreef het als een geschilderd drieluik, met in het midden het geestelijke en aan weerszijden het wereldlijke. Maar ik zat met het licht. Ik durfde Suor Angelica wel in het daglicht te doen, maar niet de moord aan het eind van Il Tabarro, dat wordt te open en bloot. Ik heb geen spijt van deze volgorde, het is nu alsof aan het eind alles op zijn plek valt. Angelica is als een zwaar voorgerecht, Il Tabarro komt daarna als een konijn in eigen bloed gekookt en dan komt er nog een licht toetje en dat is Schicchi.'' Van Eijk plaatst de drie in een minder ver verleden dan Puccini. In het hilarische Gianni Schicchi komt de notaris op met een laptop, wordt er hasj gerookt en mobiel getelefoneerd. De nonnen in Suor Angelica rijden auto en dragen rokken tot net over de knie. De dunne bezetting van twaalf vrouwen symboliseert de leegloop van de hedendaagse kloosters.

Van Eijk maakt onderhoudende opera's vol inventieve details en komische situaties, in een eenvoudig decor dat steeds van functie wisselt. ,,Grappen en grollen bedenken gaat me makkelijk af. De moeilijkheid bij Puccini is, dat het een man is van secundaire en zelfs tertiaire reacties. Iemand zegt iets en daar wordt pas in derde instantie op gereageerd. De zangers moeten vaak eerst spelen en dan zingen. Bij een componist als Verdi is dat directer en theatraler, daar gaan muziek en tekst gelijk op. Angelica bijvoorbeeld krijgt op een bepaald moment te horen dat het zoontje dat ze zeven jaar geleden moest afstaan al twee jaar dood is. Het duurt een paar maten voor ze `Aaaah..' zingt. Het opvullen van die momenten vond ik het moeilijkst.''

Solisten zijn de Bulgaar Peter Michailov, Machteld Baumans, Mary-Rose Langfield, Esther Linssen en Diver Higuita, daarnaast is er een aantal `kleine solisten' in kleinere rollen. De meesten zijn oude bekenden voor het Spanga-publiek, dat ver van tevoren voor een uitverkochte tent heeft gezorgd. De repetities zijn bijna twee maanden geleden begonnen. Van Eijk: ,,Dat lijkt lang, maar het is ook 160 minuten opera en ik ben een enorme mierenneuker. Ik wil in een vroeg stadium alles hebben neergezet, zodat de zangers zich alleen op de muziek kunnen concentreren.''

De opera in Spanga, `het Verona van Weststellingwerf', is ooit begonnen in Van Eijks achtertuin en drijft op het enthousiasme van mensen die bereid zijn tegen een geringe of helemaal geen vergoeding een productie van niveau op te zetten. Dit jaar werken in totaal ongeveer 140 mensen mee, onder wie ongeveer 35 zangers en een orkest van ruim 50 man. Ook dorpsbewoners zijn altijd bereid hand- en spandiensten te verlenen. Er is een budget van 5,5 ton, een schijntje voor een productie van dit formaat. ,,Niemand hier krijgt fatsoenlijk betaald'', zegt Van Eijk, ,,ook de solisten niet. Maar er wordt keihard gewerkt en ze komen bijna allemaal steeds weer terug. Mij gaat het erom dat we iets maken dat van ons is en dat niemand over onze schouders meegluurt. Dat is de enige voorwaarde die ik eraan stel.''

`Il Trittico' in Spanga. 6, 9, 11, 13 en 15 augustus. Alle voorstellingen zijn uitverkocht.