Flitsen overbodig

Op 11 augustus is de zon korte tijd verduisterd.

Tips voor fotografen.

Elk fototoestel is goed genoeg om de totale zonsverduistering mee te fotograferen. Een foto van de gedeeltelijk verduisterde zon vereist echter – om een camerabinnenbrand te voorkomen – een speciaal filter dat slechts een fractie van de overdonderende hoeveelheid zonlicht doorlaat.

Het makkelijkst is het fotograferen van de verduisterde zon als hij helemaal achter de maan verdwenen is. Rond de donkere maanbol is dan de corona zichtbaar, de lichtkrans om de zon die bij onbedekte zon door overstraling van het directe licht onzichtbaar is. Zelfs een automatisch belichtende autofocus-compactcamera zal tijdens de totale eclips een redelijk beeld opleveren. Denk eraan dat flitsen geen zin heeft en voor omstanders hinderlijk is. Schakel de flitser dus uit. Verder hebben nogal wat autofocuscamera's moeite met het instellen op oneindig. Sommige camera's moeten met de hand op oneindig worden ingesteld.

Voor spiegelreflexcamera's waarvan de fotograaf de belichting zelf kan regelen luidt het recept bij totale verduistering: een 100 ASA film in het toestel, het diafragma op 8 en belichtingstijden tussen 1/250-ste en 4 seconden. De enorme variatie in belichtingstijd bepaalt de grootte van de stralenkrans rond de verduisterde zon. Bij de lange belichtingstijd van 4 seconden is de foto overbelicht rond de donkere vlek, maar de stralenkrans wordt zeker vijf maal zo groot als de zon zelf. Bij een korte belichtingstijd wordt de corona vlak rond de zon goed belicht en is de prachtige structuur daarin goed te zichtbaar.

Hoe groot de verdwenen zon op de foto komt, hangt af van het brandpunt van de gebruikte lens. Een standaardlens met 50 millimeter brandpunt zet de verduisterde zon als een punt van 0,5 millimeter op kleinbeeldnegatief. Op een foto van 10 bij 15 centimeter, zoals de ontwikkelcentrale die aflevert, verschijnt dan een teleurstellend kleine donkere stip van ruim 2 millimeter en daaromheen de corona. Een telelens van 200 millimeter levert een foto met een zon van nog geen centimeter. Beeldvullende opnamen van de corona direct rond de zon maakt u met extreme telelenzen met een brandpuntsafstand van 1 tot 2 meter.

Voor de gewone fotograaf loont het daarom de moeite om ook de omgeving op de eclipsfoto te zetten. Bedenk bij het kiezen van het camerastandpunt dat de zon op 11 augustus 's morgens om half elf, als hij verduisterd wordt, onder een hoek van krap 55 graden met de horizon staat. Een belichtingstijd van een paar seconden is nodig om de omgeving als donker silhouet tegen de lucht zichtbaar te maken. Of vergeet die verduisterde zon en fotografeer de waanzin: eclipsfiles, berghellingen vol toeschouwers, mensen met maffe brilletjes.

Fotografisch ingewikkelder is de situatie als de zon (nog) niet helemaal is verduisterd. Het is ongezond voor de ogen om zonder eclipsbrilletje naar dat overblijvende felle sikkeltje te kijken. Ook camera en film hebben een eclipsbrilletje nodig. De fotograaf verkoopt extreme grijsfilters die het licht een factor 400 of 500 verzwakken. De folie die in de eclipsbrilletjes zit verzwakt het licht net zoveel. Het is mogelijk om een eclipsbrilletje voor de camera te houden, maar de folie maakt van de zon een blauwgrijze schijf. Wie een kleurenfilm heeft geladen en een oranje-gele zon wil, moet zo'n filter aanschaffen. Ongefilterd de zon fotograferen levert overbelichte foto's en kan de camera beschadigen. Een cameralens is een goed brandglas dat in de camera een binnenbrandje kan veroorzaken. Een belichtingsadvies voor de zon met een steeds groter wordend hapje eruit is: 100 ASA film, diafragma 16, 1/1000-ste seconde belichten, mét een 400 keer verzwakkend (NDx400) filter op de lens geschroefd.

Maar ook hier geldt: die zonnesikkeltjes worden duizend keer gefotografeerd. Leuker is om wat te experimenteren met licht en onderwerpen. Een camera op rotsvast statief met gewone lens en zo'n extreem grijsfilter, met open sluiter (op B, tijdopname) maar afgedekt, kan een hele rij zonnetjes vastleggen als de bedekking om het kwartier zeer kort, in een flits dus, even wordt verwijderd. Aangezien de zon steeds opschuift, komen die beeldjes van de verlopende verduistering in een mooie boog op het negatief. Als het donker is, kan eenmaal inflitsen de omgeving vastleggen. Als zo'n foto mislukt, beseft u pas goed wat een once-in-a-lifetime-event is.

Fotobladen als Cameramagazine, Focus en Color Foto hebbendeze maand artikelen over het fotograferen van de eclips, maar het meest uitgebreid is de informatie op de nternetsite http://sunearth.gsfc.

nasa.gov/eclipse/eclipsePhoto.html of: www.kodak.fr/go/eclipse

Voor een fototentoonstelling en een uitgave over de zonsverduistering in het voorjaar 2000 worden foto's gezocht van amateurs en professionals: fotografeer de zon, partner, kind, maak een zelfportret, stilleven of landschap tijdens de zonsverduistering.

Insturen met naam en adres naar:

W. van Zoetendaal,

Lijnbaansgracht 109, 1016 KT Amsterdam.