Strijd om de opvolging van Mortier begint

In Salzburg is deze week met de instelling van een keuzecommissie het startschot gegeven voor de strijd om de opvolging van Gerard Mortier als artistiek leider van de Salzburger Festspiele. Allerlei instanties, van de Oostenrijkse bondsregering tot en met de plaatselijke VVV, schuiven met een door hen aangewezen lid van de Findungskommission hun pionnen naar voren. Want met de keuze van een nieuwe artistiek leider zijn niet alleen kunstzinnige maar ook grote economische belangen gemoeid.

Met vele tientallen miljoenen zijn de Salzburger Festspiele het zwaarst gesubsidieerde kunstevenement ter wereld. Economie en werkgelegenheid van Salzburg zijn voor een groot deel afhankelijk van het kunsttoerisme, dat 's zomers tienduizenden welgestelden naar de stad brengt voor voorstellingen en concerten, waarvoor de kaartjes tot ongeveer 700 gulden kunnen kosten. De bezoekers moeten blijven komen en de grote sponsors – Audi, Nestlé en Siemens – moeten te vriend worden gehouden.

Mortier kondigde dit voorjaar zijn vertrek aan per 1 oktober 2001. Hij heeft er dan in Salzburg tien jaar opzitten, nadat hij eerder ook tien jaar intendant was van de Brusselse Nationale Opera. In Brussel veranderde Mortier het gezicht van opera als kunstvorm. Hij maakte met enorme ambitie en doorzettingsvermogen vele opzienbarende producties, die nog steeds gelden als de standaard.

In Salzburg is het optreden van Mortier vanaf het begin tot en met deze week zeer omstreden geweest. Mortier schafte het exorbitant dure sterrensysteem af, breidde het repertoire uit met oud en nieuw werk en bracht de traditie op een gemoderniseerde manier. De conservatieve Weense pers keerde zich tegen Mortier. Ook met de Wiener Philharmoniker ontstonden conflicten over de keuze van dirigenten. Het zichzelf besturende orkest, dat het festival al sinds 1920 op topniveau medewerking verleent, duldt daarin geen inmenging van buiten. Omgekeerd heeft het orkest wel een stem in de Findungskommission: namens de Salzburgse VVV neemt daarin de voorzitter van de Wiener zitting.

Uiteindelijk heeft Mortier binnen en buiten Oostenrijk ook veel waardering gekregen. Dit jaar ligt in alle programmaboekjes een inlegvelletje waarin de Amerikaan Alberto Vilar, oprichter en president van Amarindo Investments Advisors, ,,met groot plezier en een diep gevoel van dankbaarheid'' bekendmaakt dat hij de Festspiele heeft bedacht met een gift van meer dan zes miljoen dollar. Het geld is bedoeld om nieuwe opera's en concerten te produceren en een bureau op te zetten om nog meer genereuze donors aan te trekken.

Het gaat bij de keuze van een nieuwe artistiek leider voor de Salzburger Festspiele om een van de belangrijkste functies in de internationale kunstwereld. Het festival houdt zich sinds 1920 in de prachtige geboortestad van Mozart op het hoogste niveau bezig met opera, toneel, orkestrale en vocale muziek. Op puur intellectueel niveau heeft Mortier daaraan nog een extra dimensie toegevoegd. Dit jaar leest Hans Magnus Enzensberger, die dit najaar 70 wordt, zeven keer voor uit zijn nieuwe boek Leichter als Luft, onder andere op een kindermiddag. Naast allerlei inleidingen en lezingen zijn er symposia met kunstenaars en er zijn dialogen. Zo debatteert de schrijver Rolf Hochhuth met de vroegere Duitse president Richard von Weiszäcker over Die Kunst. Das Leben. Die Politik.

Al blijft Mortier omstreden en vertrekt hij over twee jaar uit een kleinsteedse stad in een land waarin hij fascistoïde tendensen bespeurt, toch heeft hij in Salzburg overtuigend werk verricht. Bij de instelling van de Findungskommision verklaarde het curatorium van de Festspiele dat er geen koersverandering komt. De modernisering, het innovatieve en het experimentele blijven gehandhaafd. De opvolger zal, net als Mortier, een kunstmanager moeten zijn, en geen dirigent.

De Findungskommission, die eind november met een voordracht van maximaal drie namen moet komen, is nog niet compleet. De Oostenrijkse regering moet nog een vertegenwoordiger benoemen. En ook dan is de commissie volgens Mortier nog niet op de juiste sterkte. Deze week bepleitte hij op de Oostenrijkse tv de aanstelling van twee belangrijke personen uit het internationale kunstleven. De Salzburger Festspiele zijn te belangrijk om alleen de Oostenrijkers daarover te laten beslissen.