Lanoye: `Misschien moet ik blij zijn met de rel'

De Oostenrijkse autoriteiten verboden de toneelmarathon Schlachten! voor kinderen tot zestien jaar, omdat de voorstelling te veel seks- en geweldsscènes zou bevatten. Tom Lanoye, de schrijver, vraagt zich af hoe je Shakespeare zonder geweld speelt.

Schrijver Tom Lanoye (1958) vindt de klachten waardoor de voorstelling Schlachten! (Ten Oorlog!) werd verboden voor een publiek onder de zestien jaar ,,belachelijk''. Op 25 juli ging de voorstelling tijdens de Salzburger Festspiele in première, geregisseerd door Luk Perceval. Twee dagen later beschouwde de Landesregierung van de provincie Salzburg de uitvoering `unzulässig', ontoelaatbaar, voor jongeren tot aan zestien jaar. Het verbod kwam afgelopen vrijdag en werd ingesteld door een afgevaardigde van sociaal welzijn. Hoewel het verbod gisteren werd ingetrokken, handhaven de autoriteiten hun standpunt.

Schlachten!, de twaalf uur durende toneelmarathon die Lanoye schreef naar aanleiding van de Rozenoorlogen-cyclus van Shakespeare, zou te veel seks- en geweldsscènes tellen. De voorstelling speelt zich af op het Perner-Insel, door verontwaardigde burgers inmiddels omgedoopt tot Porno-Insel. Lanoye: ,,Op voorhand keerde het Oostenrijkse establishment zich tegen Schlachten!. Tijdens de première was de televisie aanwezig om die enkele gewelddadige scènes te filmen. In de pers worden schemerige, niet-bestaande burgers aan het woord gelaten over dit zogenaamde geweld- en seksschandaal. Zelfs de politie is komen kijken. De Festspiele vormen een mondaine gebeurtenis. Ineens is onze voorstelling avant-garde. Wij zijn daar nooit op uit geweest. In de actuele Oostenrijkse politieke situatie wordt er nu gediscussieerd wat kunst wel en niet moet zijn. Afgezien van mijn onvrede met de situatie is dat toch een goede zaak, dat er nagedacht wordt over kunst.''

President Klestil hield bij de opening van de Festspiele een toespraak waarin hij erop aandrong dat kunst een goed, waardig en humanistisch voorbeeld moet zijn in plaats van de toeschouwer te confronteren met hardheid en geweld. Kunst moet streven naar harmonie, niet naar disharmonie. Lanoye vraagt zich af hoe je Shakespeare moet spelen zonder geweld: ,,Ik geloof niet dat we Shakespeare nog langer museaal kunnen brengen. Dat was ook ons statement met deze bewerking: laat Shakespeare niet langer historisch zijn, maar voor ons, theatermakers en toeschouwers van nu. Voor mij is de essentie van kunst de catharsis, het inzicht dat we krijgen in menselijke drijfveren die bepaalde grenzen overstijgen. Bovendien kan zelfs een kind zien dat de koning die aan het slot van het ene bedrijf gedood wordt in het volgende levend en wel terugkeert, zij het in een andere rol. Hoe zou je Oedipus kunnen spelen zonder dat de ogen worden uitgestoken?

,,Misschien moet ik het ook relativeren en blij zijn met de rel. Trouwens, ik zie kinderen niet uit vrije wil een hele dag tot laat in de avond naar het theater gaan. Bedenkelijk vind ik wel de rol die Klestil speelt met zijn toespraak. Ik zie het ook in een breder kader. Intendant Gerard Mortier, die in 2001 na tien jaar afscheid gaat nemen van de Festspiele, heeft de moed gehad een kennelijk omstreden voorstelling als Schlachten! te programmeren. De aantijgingen dienen dan ook een ander doel: wie moet Mortier opvolgen? De chique van de stad heeft natuurlijk liever een behoudend iemand, geheel in de stijl van de happy rich die op het toneel willen zien waarvoor ze zijn gekomen. Om het plebs buiten te sluiten zijn de kaartjes exceptioneel duur. Onze voorstelling is niet het eerste schandaal. Mortier liet Mozarts Die Zauberflöte spelen in de Messe, een grote hal gelegen in een morsige buurt. De entreeprijs hield hij buitengemeen laag. Ook toen kwam er van de Landesregierung opstand: maar dan zien onze toeristen niet de mooie barokstad en komen ze in een buitenwijk terecht. Mozart was verbannen naar de voorstad. Maar dat wilde Mozart juist: Die Zauberflöte was voor het volk. Intussen zijn er wel meer dan twintiduizend kaarten verkocht. Zo'n reactie geeft goed aan wat er in de Salzburger Festpiele aan de hand is. Het gaat niet om de kunst, het gaat erom dat de society gezien wordt en zich bij premières laat fotograferen. Men wil heilig tempeltoneel. Daarvan is Schlachten! gelukkig geen voorbeeld.''

Schlachten! is t/m 22/8 te zien op de Salzburger Festspiele. Aanstaande vrij. in CS een beschouwing over de voorstelling.