Japan laat in geheim toch kernwapens toe

Een vondst in een Amerikaans archief heeft de bodem weggeslagen onder een van Japans `drie non-nucleaire principes', namelijk dat het land geen kernwapens op zijn grondgebied toelaat. De Japanse regering heeft begin jaren zestig de Amerikanen in het geheim toegezegd dat het hier geen problemen over zal maken, zo blijkt uit berichten in de Japanse pers dit weekeinde.

Als enig land ter wereld dat ooit getroffen is door atoombommen heeft Japan de strijd tegen kernwapens immer hoog in het vaandel. Dit beleid is vastgelegd in de zogenoemde `drie non-nucleaire principes' die inhouden dat Japan geen atoomwapens zal maken, noch zal bezitten, noch `laat binnenbrengen' op zijn grondgebied.

De term `binnenbrengen' houdt in dat Japan ook geen oorlogsschepen die kernwapens aan boord hebben in zijn wateren of havens tolereert. Maar in 1963 heeft de toenmalige Japanse minister van Buitenlandse Zaken, Masayoshi Ohira, de Amerikaanse ambassadeur in Tokio het tegenovergestelde verzekerd. Namelijk dat het varen door Japanse wateren of het aandoen van Japanse havens door Amerikaanse marineschepen met nucleaire wapens aan boord niet valt onder de formule `binnenbrengen'. Hideki Kan, hoogleraar internationale betrekkingen, heeft in Amerikaanse archieven een stuk opgedoken waarin de toenmalige ambassadeur, Edwin Reischauer, Washington verslag doet van deze bespreking. Het archiefstuk met de uitspraken van Ohira, een latere premier, ontmaskert één van de `non-nucleaire principes' als een leugen. Reischauer heeft in de jaren tachtig al ruchtbaarheid gegeven aan deze zaak, maar het nu opgedoken archiefstuk is het eerste bewijs.

Het `laten binnenbrengen' van nucleaire wapens is weer een omstreden kwestie geworden omdat Japan de militaire samenwerking met de VS heeft uitgebreid. Via nieuwe wetgeving heeft de regering dit voorjaar ook lokale overheden verplicht tot hulp aan Amerikaanse troepen in het geval van een militair conflict in de regio. In reactie hierop wilde de gouverneur van de zuidelijke provincie Kochi buitenlandse schepen verplichten tot het afgeven van een verklaring dat ze geen kernwapens aan boord hebben. Het initiatief van Hashimoto was in feite een implementatie van bestaand overheidsbeleid, maar toch reageerde de regering furieus. Het initiatief werd de grond in geboord.