Paus

De Duitse veldmaarschalk Albert Kesselring hield van kunst en daarom zijn veel Italiaanse steden gespaard gebleven. Met de Italianen zelf lag het anders. Bij iedere partizanenaanslag gold de ijzeren norm: tien Italiaanse levens voor iedere dode Duitser.

Vlakbij de catacomben, in de Ardeatine-grotten, werden zo op 25 maart 1944 als repressaille 320 Romeinse burgers afgeschoten, vrachtauto na vrachtauto. Ik citeer uit het latere verhoor van majoor Herbert Kappler: ,,Na (enkele uren) merkte ik dat Hauptsturmführer Wotjan nog geen schot gelost had. Ik sprak met hem op kameraadschappelijke wijze en ging met hem de grot in om naast hem nog een schot te lossen, op hetzelfde moment als hij.''

De slachtoffers liggen nu onder een monumentale plak beton, in 320 sarcofagen, twee tennisvelden vol marmer en kunstbloemen. De Duitsers hadden na afloop de ingang van de grot opgeblazen, maar een herder had de schoten gehoord. Een gewaarschuwde priester rook de lijklucht, bad er, en gaf er ,,een voorwaardelijke absolutie''. Op dezelfde dag schreef de paus in de Osservatore Romano: ,,32 slachtoffers aan de ene kant, en aan de andere kant 320 mensen die door de schuldigen werden opgeofferd om zelf aan arrestatie te ontkomen...'' – alsof niet de Duitsers maar de partizanen deze slachting hadden aangericht.

Toen priester Don Giorgi uiteindelijk de lijken vond werd onmiddellijk het Vaticaan gewaarschuwd. Er gebeurde niets. Familieleden kwamen bloemen leggen, de Duitsers blokkeerden de grot opnieuw. Don Giorgi werd opgepakt.

De bisschop van Rome bleef zwijgen, zelfs toen zijn eigen kudde werd geslacht.