`Nepaanval' van Russen tegen Tsjetsjenen

Was de aanval van Russische gevechtshelikopters van maandag op Tsjetsjeense rebellen, waarvan de Russische overheid met enige ophef melding maakte, echt? Of ging het om een nepverhaal met archiefbeelden?

De Russische melding dat een eskader gevechtshelikopters maandag een guerrillabasis in Tsjetsjenië heeft uitgeschakeld wordt van Tsjetsjeense zijde ontkend en door sommige Russische kranten openlijk in twijfel getrokken. Er zou sprake zijn van een ,,nepaanval'' die met behulp van in scène gezette tv-beelden als echt is verkocht.

Filmpjes van salvo's uit de vuurmonden van de Krokodil-helikopters duiden er volgens de staatsomroep RTR op dat het Russische leger tot diep op Tsjetsjeens grondgebied toeslaat. ,,We zullen voortaan elke aanval met een tegenaanval beantwoorden'', verklaarde de Russische minister van Binnenlandse Zaken, Vladimir Roesjailo, voor de tv-camera, doelend op de bomaanslagen en ontvoeringen die steeds vaker door terroristen vanuit de Tsjetsjeense vrijstaat gepleegd worden.

Nieuw in de Russische strategie is volgens Roesjailo ,,de preventieve slag'', waarvan zijn speciale troepen maandag een staaltje zouden hebben laten zien. Het zakenblad Kommersant verwijt de minister dat hij ,,Tsjetsjenië de oorlog heeft verklaard zonder een oekaze van de president af te wachten''. Maar er zijn steeds meer aanwijzingen dat de aanval, die met steun van mortiervuur ,,enkele levens'' zou hebben gekost, nooit heeft plaatsgevonden. De Moskovski Komsomolets noemt de beelden fake en de operatie een ,,fantoomaanval'', een propagandastunt om de Russen een goed gevoel te geven zonder dat ze vergeldingsacties vanuit Tsjetsjenië hoeven te vrezen.

Details over de acties zijn schaars. De woordvoerder van de Tsjetsjeense president Aslan Maschadov had vooraf gedreigd dat ,,elke bom die op ons grondgebied ontploft een meervoudige echo in Rusland met zich mee zal brengen''. Maar in Grozny bleef de gebruikelijke woede uit. Integendeel: de autoriteiten verklaarden prompt dat de helikopteraanval ,,niet had plaatsgevonden'', en dat er dus ook niets te vergelden viel.

Curieus in dat verband was de bekendmaking van het Russische ministerie van Etnische Minderheden, luttele uren na de vermeende gevechtsoperatie, dat de voorbereiding voor de geplande topontmoeting tussen Jeltsin en Maschadov voorspoedig verloopt. Alsof er niets aan de hand was. De onafhankelijke zender NTV voelde kennelijk nattigheid en besloot het nieuwsitem over de oorlogshandeling, dat overdag als eerste thema was gepresenteerd, uit de avonduitzendingen te schrappen.

Maschadov reageerde gisteren pas. Hij sprak zijn verbazing uit over ,,de oorlogszuchtige taal'' van minister Roesjailo. De berichten over de beschieting van het vermeende terroristenkamp deed hij cryptisch af als ,,een schimmengevecht''. De president aast op herstelbetalingen van Moskou voor de toegebrachte oorlogsschade en wil Jeltsin de vernietiging van Grozny het liefst persoonlijk laten zien.

Het Kremlin probeert escalatie van het conflict te vermijden. Zonder de onafhankelijkheid van de rebellenrepubliek te erkennen, heeft Jeltsin de administratieve grens laten ombouwen tot een frontlinie, compleet met tankgeulen, mijnenvelden en bunkers. Maar haviken als Roesjailo willen de Tsjetsjeense bandieten op eigen terrein uitschakelen, en daarom tillen de commentatoren zwaar aan de (schijn-)manoeuvres van deze ,,sprookjesverteller'' (Moskovski Komsomolets).

De belligerente taal van Roesjailo is echter nog altijd impopulair in Rusland, aangezien er in de Tsjetsjeense afscheidingsoorlog 13.000 Russen zijn omgekomen. De krant Komsomolskaja Pravda waarschuwt voor ,,de nieuwe grootschalige Kaukasusoorlog'', mochten de troepen van Roesjailo daadwerkelijk preventief in actie komen. Het is overigens niet zo dat Rusland lijdzaam aanvallen vanuit Tsjetsjenië incasseert. De afgelopen nacht nog zijn vier helikopters in actie gekomen tegen rebellen die met mitrailleurs en granaatwerpers een grenspost aanvielen. Daarbij zijn vier Russische soldaten gewond geraakt. Drie weken geleden kwamen bij een soortgelijk treffen zeven Russen om.