`Turkije nu geen kandidaat-lid EU'

Nieuwe plannen om Turkije de status van kandidaat-lid van de Europese Unie te geven, gaan de ijskast in. Dit zeggen Finse diplomaten naar aanleiding van de terdoodveroordeling van de Turks-Koerdische leider Abdullah Öcalan. Finland wordt morgen voorzitter van de EU.

Volgens de diplomaten wilde het Finse voorzitterschap de Turkse status als kandidaat-lid regelen tijdens de top van Europese regeringsleiders in december in Helsinki. Begin deze maand deed de Duitse bondskanselier Schröder hiertoe ook al een poging tijdens de top van Keulen. Toen stuitte dit op verzet van Italië, Zweden en Griekenland. De eerste twee landen hadden vooral bezwaar omdat voor Öcalan de doodstraf dreigde.

Finland had gehoopt dat Italië en Zweden zich in Helsinki niet meer tegen dit gebaar tegenover Turkije zouden verzetten, waarna Griekenland nog gedwongen zou moeten worden akkoord te gaan. Finse diplomaten zeggen dat dit scenario nu vergeten kan worden, omdat met name in Scandinavië de terdoodveroordeling onaanvaardbaar wordt gevonden. Als Turkije besluit de doodstraf niet te voltrekken - eerst volgt nog een hoger beroep, dan moet het parlement zich over voltrekking uitspreken en ten slotte heeft president Demirel nog de mogelijkheid terechtstelling te blokkeren - zou dat aan dit Finse standpunt niets veranderen.

Europees commissaris Van den Broek, die bij de Europese Commissie verantwoordelijk is voor de betrekkingen met Turkije, heeft gisteren verklaard dat de EU tegen de doodstraf is en dat hij erop rekent dat de Turkse autoriteiten met dit Europese standpunt rekening zullen houden als ze beslissen wat er gebeurt na de terdoodveroordeling van Öcalan door de Turkse rechter. Tot zover onze correspondent.

De Verenigde Staten reageerden milder op het doodvonnis dan de Europese Unie, de Raad van Europa en de meeste Europese regeringen, die zich gisteren meteen tegen de doodstraf uitspraken. De woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken zei dat de VS, die zelf de doodstraf kennen, er dienaangaande een ander standpunt op nahouden dan de leden van de EU. Voorts zei hij dat het proces tegen Öcalan ,,op ordelijke wijze was gevoerd''. Hij voegde eraan toe dat Washington wel enige bedenkingen heeft wat betreft de eerste negen dagen van Öcalans detentie, toen de leider van de Koerdische Arbeiderspartij (PKK) contact met zijn advocaten was ontzegd. Het Witte Huis herinnerde eraan dat Öcalan ,,een internationale terrorist'' was. Uit vrees dat het doodvonnis tot aanslagen zal leiden, heeft Washington zijn consulaten in Istanbul en Adana tijdelijk gesloten.

Koerden demonstreerden gisteren in verscheidene Europese steden tegen het doodvonnis. De betogingen trokken in de meeste plaatsen niet meer dan enkele honderden mensen en verliepen vreedzaam. In verscheidene Duitse steden echter zijn vannacht aanslagen gepleegd op Turkse instellingen. In alle gevallen ging het om brandstichting. In Bremen waren drie reisbureaus het doelwit van aanslagen. Enkele mensen moesten uit woningen boven de winkelpanden worden gered. In Stuttgart viel een lichtgewonde door brandstichting in een islamitische culturele vereniging. In Berlijn werd brand gesticht in een Turks café. In Mönchengladbach brandde een Turkse winkel volledig uit. In Wuppertal waren twee Turkse reisbureaus en twee Turkse culturele instellingen mikpunt. In Bielefeld werd een Turkse snackbar in brand gestoken. (AFP, Reuters)