Mooie Europese beloftes in Rio

In Rio de Janeiro werd gisteren de topconferentie tussen de regeringsleiders van de Europese Unie en Latijns Amerika afgesloten. De eerste poging tot integratie van de twee blokken leverde alleen goede intenties op.

,,De globalisering moet gelden voor iedereen. De nieuwe wereldmarkt mag geen geschenk zijn voor de rijken, en onthouding voor de armen'', hield de Braziliaanse president Cardoso de 42 regeringsleiders voor. Premier Kok knikte, en Fidel Castro krabde tevreden in zijn baard.

Intussen werden in de rest van het conferentiegebouw de planten weggehaald. Mannen in blauwe overalls laadden de varens op grote karren, en botsten ermee door de keurig geklede delegatieleden. De conferentie was nog lang niet afgelopen. Waarschijnlijk lag het voortijdig afvoeren van het groen aan de Braziliaanse chaos die er de hele conferentie lang heerste – gewoon de plantenman een dag te vroeg besteld. Maar het was wel symbolisch voor de mislukking die onder alle mooie woorden van vriendschap en overeenstemming in Rio verborgen ging.

,,Het is niet helemaal het moment om kritiek te leveren'', zegt de Argentijnse staatssecretaris van Buitenlandse Zaken terwijl hij het zeewater uit zijn haren schudt. ,,Maar onze bezwaren zijn duidelijk: de oneerlijke zelfbescherming van de Europese landbouw moet zo snel mogelijk verdwijnen. Liefst vandaag nog.'' Jorge Campbell zit op zijn zachte hotelslofjes even af te reageren op het strand van Ipanema. De Argentijn komt net uit de belangrijkste bijeenkomst van de hele topconferentie: het overleg tussen de Europese Unie met de landen van Mercosur, het grote Zuid-Amerikaanse handelsblok.

Er kwam een slotverklaring uit met mooie voornemens tot `integratie en wederzijdse liberalisering'. Maar wannéér de onderhandelingen over het door Zuid-Amerika zo fel begeerde vrijhandelsverdrag met Europa zullen beginnen, is totaal onduidelijk. De oorspronkelijke paragraaf waarin de datum van 1 juli 2001 stond, is uit het slotdocument geschrapt.

Oorzaak: de Fransen. Zij zijn bang voor de tariefvrije Argentijnse biefstukken, de Braziliaanse sinaasappelen en Chileense wijnen die Europa zullen binnenstromen. Dat is wat bedoeld wordt met de `eerlijke en vrije betrekkingen' waar de conferentie haar mond van vol heeft.

Staatssecretaris Campbell kan zijn teleurstelling nauwelijks verbergen. ,,We zijn niet van graniet'', zegt hij, terwijl hij zand van Rio van zijn benen veegt en zijn handdoek weer oprolt. ,,Als we niet eerlijk kunnen concurreren, wat betekent vrije handel dan nog?''

Europese socialisten als Kok, Schröder en de Italiaan D'Alema moesten bijna een traantje wegpinken toen de Zuid-Amerikanen dit punt aan de orde stelden, vertelt hij. De emotie liep op bij de zin: ,,We willen eerlijk concurreren, zodat we in staat zijn onze werkloosheid en armoede te bestrijden.'' Het was dan ook Wim Kok die de Zuid-Amerikanen tegemoet kwam met de opmerking dat ook de Nederlandse consument niet anders wil dan goede en goedkope producten. Waarop Kok zelfs hintte in de richting van afschaffing van die andere doorn in het oog van de Mercosur: de Europese landbouwsubsidies. ,,We willen niet dat de Europese landbouwsubsidies de Nederlandse schatkist nog langer geld blijven kosten'', zei Kok onder luid gespin van de Zuid-Amerikanen. Campbell: ,,Natuurlijk hebben we grote kritiek op de landbouwsubsidies. Omdat Europa daarmee indirect zijn export subsidieert. Dat raakt ons enorm.''

Terwijl de Argentijn zijn hotel binnenloopt om zich te verkleden, luistert de Nederlandse delegatie naar de rede van bondskanselier Schröder in de grote vergaderzaal. De Duitser heeft het over de droom een vrijhandelszone op te bouwen `die gaat van Vuurland tot Alaska'. Net als president Cardoso dringt ook hij aan op het maken van harde internationale afspraken tegen de speculatieve aanvallen van het financieel kapitaal. ,,Het mag niet meer zo zijn dat speculatieve geldstromen hele economieën ontwrichten en landen in armoede storten'', zegt Schröder doelend op de grote crisis in Brazilië begin dit jaar. ,,We weten wat het voor arme staten betekent als steeds weer dure schulden afbetaald moeten worden, terwijl het geld beter aan nuttige zaken kan worden besteed.''

Prachtig, maar wat gebeurt er nu concreet? Het vrijhandelsverdrag met de Mercosur is voorlopig niet in zicht. De Fransen wilden de besprekingen pas in 2003 laten beginnen en uitsmeren over een periode van vijftien jaar. Tijdens de Europese top vorige week in Luxemburg werden ze gedwongen in te binden. Maar dat lijkt nu weer van de baan. Wat nu? ,,Het betekent gewoon dat we de zaak binnen de Europese Unie aan de orde blijven stellen'', zegt minister van Buitenlandse Zaken Van Aartsen na afloop van de conferentie. Van een mislukking wil hij absoluut niet spreken. ,,We hebben hier beloften gedaan en daar houden we ons aan.''

De planten in het conferentiegebouw zijn weg, maar nu is opeens het prikkeldraad aangekomen. In grote lussen wordt het door soldaten om de laatste conferentiegangers heengelegd. ,,Wat een opluchting dat dit weer voorbij is'', zegt de zwarte parkeerwachter, terwijl hij naar de vertrekkende dienstwagen van een regeringshoofd kijkt.