Doodstraf voor PKK-leider Öcalan

Een Turks staatsveiligheidshof op het eiland Imrali heeft Abdullah Öcalan, de leider van de Koerdische Arbeiderspartij PKK, vanmorgen ter dood veroordeeld wegens separatisme en hoogverraad.

Het hof houdt de PKK-leider ook verantwoordelijk voor de meer dan 37.000 doden die in de strijd met de PKK zijn gevallen. Volgens rechter Türgüt Okyay, die het vonnis voorlas, vormen de activiteiten van Öcalan ,,een serieus, direct en groot gevaar voor het land''.

Öcalan luisterde in zijn glazen kooi kennelijk onbewogen naar de uitspraak van het hof. Nabestaanden van Turkse slachtoffers van militaire acties van de PKK zetten het Turkse volkslied in zodra de rechter klaar was met het voorlezen van het vonnis. De advocaten van Öcalan verlieten onmiddellijk de rechtszaal toen dat gebeurde.

Öcalan had zelf vanmorgen nog de gelegenheid om een laatste woord te spreken, maar in tegenstelling tot eerdere gelegenheden hield hij dat kort. Hij noemde nogmaals de beschuldiging van hoogverraad onterecht.

Algemeen werd in Turkije aangenomen dat het hof tot de doodstraf zou besluiten. Rechter Okyay achtte het uitgesloten dat het vonnis wordt omgezet in levenslang, omdat Öcalan schuldig was aan ,,de moord op duizenden onschuldige mensen, inclusief baby's, kinderen, vrouwen en ouderen''.

Het doodvonnis zal zeker op korte termijn niet worden uitgevoerd. Eerst buigt het Turkse Hof van Beroep zich er nog over. Mocht dat het vonnis bekrachtigen, dan heeft er een stemming plaats in het Turkse parlement. Uiteindelijk is het de Turkse president, Demirel, die bepaalt of Öcalan daadwerkelijk wordt geëxecuteerd. Sinds 1984 is er in Turkije geen doodstraf meer voltrokken.

Verscheidene Europese landen, waaronder Duitsland en Groot-Brittannië, hebben Turkije gevraagd het doodvonnis niet te voltrekken. De Duitse minister van Binnenlandse Zaken, Otto Schily, riep de Koerden op om kalm te blijven en ,,vertrouwen te hebben in het Hof van Beroep en het Europese Hof voor de rechten van de mens''. Een woordvoerder van het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken liet weten dat de regering de Europese Unie wil trachten te bewegen tot een gemeenschappelijke verklaring.

Uit angst voor represailles van de PKK hebben de Turkse autoriteiten de veiligheidsmaatregelen aanzienlijk verscherpt. Met name Amerikaanse `doelen' worden goed in de gaten gehouden. In Turkije wordt er vanuit gegaan dat het de Amerikaanse inlichtingendienst CIA was die er voor zorgde dat Öcalan in februari in handen kwam van de Turkse autoriteiten. De PKK heeft het vonnis veroordeeld en beraadt zich nog op de nu te volgen strategie. Eerder dreigde de organisatie met wraak als haar leider iets zou overkomen.

Voor de sehitler is Öcalan niets anders dan een babymoordenaar en terrorist. ,,Als Öcalan wordt opgehangen, dan vieren wij feest'', scanderen groepen sehitler zo ongeveer elke dag in de haven van Mudanya, van waaruit de boot naar het zwaarbewaakte eiland Imrali vertrekt, waar de rechtszaak tegen Öcalan plaatsheeft. De sehitler-moeders begrijpen niets van het internationale verzet tegen de doodstraf voor Öcalan. ,,Europa heeft het steeds over de rechten van de mens. Had mijn zoon niet een fundamenteel recht om te leven'', zei een moeder onlangs bij het graf van haar zoon, die door aanhangers van de PKK in de rug was geschoten. Vanmorgen nog probeerde een vader van een slachtoffer van de PKK naar Imrali, waar het proces tegen Öcalan plaatsheeft, te zwemmen omdat hij ,,met zijn eigen handen de terrorist Abdullah Öcalan wilde vermoorden''.

De Turkse regering heeft nog enige tijd om te pogen dat binnenlandse klimaat te beïnvloeden. Het doodvonnis van Öcalan wordt automatisch voorgelegd aan het Hof van Beroep. Als dat vasthoudt aan het vonnis, heeft er een stemming plaats in het parlement. Ten slotte moet president Demirel het vonnis bekrachtigen. Een mogelijk scenario dat in Turkije opgeld doet, is dat de Turkse regering zal proberen om dit proces zo lang mogelijk te rekken in de hoop dat langzamerhand de stemming in Turkije bijdraait en zo een internationaal isolement wordt voorkomen. Een aantal krantencommentatoren schrijft al dat het beter is om Öcalan te laten leven. ,,De doodstraf is te mild'', schreef Ilnur Çevik, ,,Öcalan moet blijven leven zodat hij elke dag wordt geconfronteerd met het leed dat hij heeft aangericht.''

Eén ding staat vast: de Turkse regering is zeer gevoelig voor kritiek vanuit Europa. Tijdens het proces deed Ankara zijn uiterste best om de internationale gemeenschap ervan te overtuigen dat de rechtsgang eerlijk was. Zo was het mede onder druk van de Raad van Europa dat het Turkse parlement besloot om de staatsveiligheidshoven (DGM's) te hervormen. Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg heeft immers bepaald dat zo'n hof per definitie niet onafhankelijk is omdat een van de rechters militair is en dus onderworpen aan de militaire tucht. Om een mogelijke veroordeling van de procesgang door het Hof te voorkomen kwam de nieuwe regering van premier Ecevit met een wetsontwerp dat de militaire rechter uit de DGM, die Öcalan berecht, verwijderde.

De toeristische sector houdt vandaag zijn hart vast. Want tijdens het proces ging elke oproep tot vrede van Öcalan gepaard met een dreigement. Enkele keren bood de PKK-leider de Turkse regering aan om zijn militairen binnen drie maanden te ontwapenen en uit de Koerdische bergen te halen. ,,Maar weet wel'', zo voegde hij daar steevast aan toe, ,,dat er honderden, duizenden mensen bereid zijn om zich voor mij op te blazen.'' Als enkelen van hen de daad bij het woord voegen, zal Turkije, zo weten de reisbureaus, jaren uit de gratie liggen bij buitenlandse toeristen. Turkije is voorlopig nog niet van Öcalan af.

HOOFDARTIKEL: pagina 7