`Brazilië nog steeds in gevarenzone'

Een delegatie van de Braziliaanse vakbond CUT zocht onlangs in Nederland steun bij overheid, bedrijven en de vakcentrale FNV. De economie van Brazilië kan wel wat `Nederlandse rechtvaardigheid' gebruiken, aldus voorzitter Da Silva.

Wat verdwaasd kijken de delegatieleden van de Central Única dos Trabalhadores (CUT), met twintig miljoen leden de grootste vakbondscentrale van Brazilië, naar het stapeltje FNV-petten dat ze zojuist in handen is gedrukt. ,,Heimwee'', zegt Vincente Paulo da Silva. De voorzitter van de CUT is één week in Nederland en verlangt alweer naar zijn geboorteland.

Da Silva bezocht deze maand Nederland om bij overheid, bedrijfsleven en vakbonden steun te zoeken voor zijn `derde weg', het sociaal-economische alternatief dat de CUT voor Brazilië in gedachten heeft. Dat alternatief moet de `menselijke maat' terugbrengen in de economie. Zo onderhandelt de CUT onder andere met de Rabobank over de financiering van kleine kredietverlening in Brazilië. ,,Maar we zijn nog niets overeengekomen'', zegt Da Silva, die hoopt later dit jaar afspraken met de Rabo te kunnen maken.

Het `alternatief' is uit bittere noodzaak ontstaan, omdat de Braziliaanse overheid op alle fronten tekort schiet, legt Da Silva uit. Begin januari droeg president Cardoso het Plan Real – de vaste wisselkoers van de Braziliaanse munt – ten grave, met enorme inflatie als gevolg. Enkele maanden geleden verklaarde de Braziliaanse president dat Brazilië het dieptepunt van de `sambacrisis' gepasseerd was. Cardoso ging op tournee naar Europa om investeerders terug te halen naar Brazilië. Met succes, zo lijkt het, want vorige maand maakte de Braziliaanse centrale bank bekend dat de investeringen in de economie ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar zijn verdubbeld tot 18,5 miljard gulden. Geen reden tot paniek, dus.

Maar Da Silva denkt daar heel anders over. ,,De president van de republiek belazert de boel'', zegt Da Silva die de naam `Cardoso' niet graag in de mond neemt. ,,Het gaat iets beter in Brazilië, maar de economische situatie blijft gevaarlijk.'' Volgens Da Silva kan het rampscenario van januari – een `zwevende' real – zich elk moment herhalen. ,,Er is sinds het aantreden van de president heel veel productiekapitaal vernietigd en daarvoor is speculatief geld in de plaats gekomen.''

Da Silva drukt zich soms weinig subtiel uit (,,De neoliberale regering in Brazilië voert op rigoureuze wijze bevelen van het IMF uit'') en geeft toe dat de CUT een sterk gepolitiseerde beweging is. ,,Maar daar heb ik mijn redenen voor'', zegt hij. ,,De regering ontbeert een industrieel beleid, heeft de interne markt om zeep geholpen en investeert amper in onderwijs.'' Drie goede redenen om met spandoeken de straat op te gaan, aldus Da Silva.

Tijdens het hoogtepunt van de crisis toonde de CUT zich nog wel bereid om in te binden, bijvoorbeeld wat betreft looneisen. Maar Cardoso heeft bij de CUT veel krediet verspeeld door de privatiseringsgolf die onder hem in gang is gezet. Met de verkoop van ondere andere havens, telefoonmaatschappijen en elektriciteitsbedrijven probeert de regering de staatsschuld te verkleinen. ,,Maar het allereerst worden buitenlandse schuldeisers terugbetaald'', fulmineert Da Silva, ,,De nationale economie is geen haar beter van de privatiseringen geworden.''

Bovendien blijft de rechtspositie van arbeiders in Brazilië allerbelabberdst. Da Silva vertelt hoe in Parana, een streek ten zuiden van São Paulo, recentelijk nog enkele arbeiders zijn gemarteld en gedwongen om koeienstront te eten omdat ze hadden geklaagd over de werkomstandigheden. ,,De justitie reageert uiterst traag in dat soort gevallen'', zegt Da Silva.

En daarom zoekt de CUT een alternatief. In hoofdlijnen komt dat neer op een ,,rechtvaardig economisch beleid'', legt Da Silva uit, ,,zoals in Nederland''. ,,Het discurso, het betoog, van de president is heel mooi. Hij zegt verdeling van de rijkdom, hervormingen en stabiliteit na te streven, maar doet in plaats daarvan de Braziliaanse economie in de uitverkoop. Wij van de CUT willen in feite niets anders dan de woorden van de regering in praktijk brengen.''