`Latijns Amerika is voor Europa nu nog far west'

In Rio de Janeiro is vandaag de topconferentie begonnen tussen regeringsleiders van de Europese Unie en Latijns Amerika. Voor het eerst ontmoeten de twee continenten elkaar buiten de Amerikanen om.

,,Dit is omdat jouw mensen komen'', zegt Teresa (62). Ze knikt met haar hoofd in de richting van de ploeg metselaars die in razend tempo een trap naar haar sloppenwijk aan het bouwen zijn. Terwijl de meeste Europese regeringsleiders al lang zijn geland, is de stad nog steeds in de greep van cosmetische operaties op het laatste moment.

De afdruk van politielaarzen in pas gelegd asfalt. Overal blokkades en omleidingen. Soldaten die vergane verkeerstekens bijschilderen. In de baai van Rio drijven oorlogsbodems ter bescherming van de 49 regeringsleiders en staatshoofden die de top bezoeken. Maar de nieuwe fontein voor het conferentiegebouw aan de baai spuit prachtige stralen. Het water is voorlopig even afgetapt van het damestoilet van de conferentie, waardoor het vrouwelijke deel van de hooggeeerde gasten niet kan doortrekken.

Verderop, in de sloppenwijk, klautert Teresa met haar tassen omhoog. Ze heeft geen idee waar de top beneden aan zee over gaat. Ze weet alleen dat het nu eens geen `hoge yankees' zijn die de buitenkant van haar wijk een opknapbeurt bezorgen, maar Europeanen. ,,Er komen echte koningen en koninginnen'', straalt ze. Jammer dat het morgen alleen premiersvrouwen zijn die in gesloten busjes op sight-seeing langs haar wijk zullen scheuren.

Concrete resultaten worden er van de topconferentie niet verwacht. ,,De verleiding is groot te denken dat het allemaal vooral symbolisch is. Ik probeer die verleiding te onderdrukken'', zei premier Kok gisteren, nadat hij in zijn strandhotel op Copacabana was gearriveerd. Toch zal het belangrijkste moment de groepsfoto zijn waarop de leiders uit de twee continenten samen poseren.

Het lange rode tapijt waarop die gebeurtenis morgen plaatsheeft wordt nu nog door zwarte mannen schoon geboend. ,,Er zullen geen grote beslissingen vallen'', geeft ook de Braziliaan João Unes toe. ,,Maar voor ons is deze top wel van historisch belang.'' Unes is van de Braziliaanse bond van ondernemers, en deelnemer aan de conferentie. Met een glas Argentijnse wijn in de hand slaat hij de drukte rond de loper gade. ,,Alleen al het feit dat iedereen elkaar hier ontmoet is een stap in de goede richting.'' Het werd tijd dat Europa eens richting Latijns Amerika keek, meent Unes. ,,Natuurlijk gaat het er om dat we onder de economische dominantie van de Verenigde Staten uitkomen'', zegt hij met een breed handgebaar.

Voordat de Europese Unie en Latijns Amerika werkelijk een alternatieve as kunnen vormen, moeten er echter nog heel wat problemen worden geruimd. De grote pijn van Latijns Amerika is bijvoorbeeld de Europese landbouwsubsidie. ,,Alleen al daardoor liggen de kosten voor onze boeren twee keer zo hoog'', stelt de Braziliaanse minister van Buitenlandse Zaken, Luiz Lampreia. Oneerlijke concurrentie voor een continent dat het vooral van zijn landbouw moet hebben. De Latijns-Amerikanen voelen zich door Europa verlaten. Lampreia zei het gisteren nog tegen zijn Nederlandse ambtgenoot Van Aartsen: ,,Voor jullie zijn wij nog steeds far west.''

Omgekeerd zijn er ook van de kant van Europa wensen en wrevels. In de Braziliaanse krant O Globo haalde de vice-voorzitter van de Europese Comissie fel uit naar de toenemende kloof tussen arm en rijk in Latijns Amerika. ,,Bijna overal op het continent heerst nu politieke normaliteit. Maar de sociale ongelijkheid neemt niet af'', zei de Spanjaard Manuel Marín. De boodschap van de Europeaan was duidelijk: miljoenen armen in Latijns Amerika zijn voor Europa geen afzetmarkt. De rijken daarentegen zijn zo rijk dat ze met gemak de hoge importtarieven kunnen betalen die Zuid-Amerika op Europese producten heft. Tijdens de conferentie zullen de Europeanen dan ook flinke druk op Zuid-Amerika uitoefenen om die tarieven te laten dalen. Of in de sussende woorden van Kok: ,,Een koopman wil er altijd wat uithalen. Maar het zal fair en eerlijk gaan.''

Intussen is het in Rio of de stad onder schot ligt. Helikopters vliegen af en aan, en honderden militairen patrouilleren door de straten. ,,Zelfs tijdens de dictatuur heb ik het nog niet zo erg gezien'', bromt een oude man in het centrum. Voor zijn deur wordt hij gefouilleerd, en moet met een pasje zijn eigen huis in. Hij mag deze dagen ook geen bezoek ontvangen, zelfs geen familie. ,,Ze moeten aan het eind wel met iets heel moois komen, wil ik er niet de pest in hebben'', zegt hij en klapt zijn gammele voordeur dicht.