Handenschuddend door het leven

`Ik ben de loco-burgemeester hoor'', riep Harry Groen (55) uit toen hij op straat werd aangevallen. De slagerszoon uit Uithoorn is, na een zakelijke carrière, nu ruim een jaar wethouder Financiën van Amsterdam. Een zakenman in de politiek.

Je kunt niet zeggen dat Harry Groen gewoon is gebleven. De slagerszoon uit Uithoorn brengt oud en nieuw door bij de Duisenbergjes thuis, telt op een veiling voor een goed doel een bedrag met vier cijfers neer voor een vlucht in een F-16, bewaart zijn stropdassen (het zijn er ongeveer honderd) in speciale dozen en is in de weekeinden te vinden op zijn woonark in de Vecht.

Het was op het seminarie in Soesterberg waar de twaalfjarige Harry Groen proefde van de intellectuele en culturele rijkdom. ,,Pater Van der Laar die alles van Vondel uit zijn hoofd kon declameren - ongekend.'' Niet dat hij het daar lang volhield. Tussen ,,de stoottroepen van Onze Lieve Heer'' was hij een moeilijke puber. Op een dag werd hij bij de pater-prefect geroepen: `Harry, denk je niet dat het beter is als ...'. Groen: ,,In bestuurderskringen zou je zeggen: in wederzijds overleg vertrokken.''. Tot schande van zijn vader en moeder. Harry zou priester worden - dat was voor de hele parochie Uithoorn zonneklaar.

Gesjeesd als priesterstudent, maar gezegend met de wetenschap dat er meer was in het leven dan een bestaan als loonslaaf. En hij zou zijn ouders niet nog een keer teleurstellen.

,,Joh, maak wat van je leven. Ga eens lekker uit'', zei zijn vijf jaar jongere broer Frans wel eens als Harry zich 's avonds achter zijn studieboeken had opgesloten. Maar Harry moest voorwaarts. Later zou broer Frans mee mogen op zakenreis naar New York, en pas nog moest hij zich weer in zijn nette pak steken omdat Harry een lintje kreeg. Uitnodigingen voor verjaardagen moeten via de secretaresse, maar goed: Hij is er. Altijd. ,,Dat vindt `ie mooi hoor, familie'', zegt zijn broer. Sinds de dood van zijn moeder organiseert Harry Groen elke eerste zondag van de maand voor zijn broers, zussen, neven, nichten en oude ooms en tantes de `familie-inloopdag'. Over zijn bliksemcarrière spreekt hij daar nauwelijks. ,,Harry, kom op – het is weekend. Biertje?''

Via een advertentie-onder-nummer kwam de negentienjarige Groen bij de Nederlandse Credietverzekering Maatschappij (NCM), een bedrijf dat betalingsrisico's van ondernemingen verzekert. Het verhaal van krantenjongen tot miljonair spreekt tot de verbeelding – niet in de laatste plaats bij Groen zelf. In elk interview zegt hij het: hij begon bij de NCM als medewerker schade om tien jaar later toe te treden tot de directie. ,,Zonder academische vorming en zonder uitgebreid netwerk. Vrij onorthodox in die tijd'', zegt hij zelf. In 1988 bereikte hij zijn doel: voorzitter van de raad van bestuur van NCM.

Dat om te slagen hard werken alleen niet genoeg is, besefte Groen al vroeg. Handen schudden – daar gaat het ook om. Zij die hem kennen roemen zijn `agenda-planning'. Eerst een receptie, dan voor een speech en een voorgerecht naar het eerste diner van die avond, snel verder naar het tweede diner voor het hoofdgerecht om vervolgens bij het derde diner aan te schuiven voor een toetje. ,,Het is echt voorgekomen'', zegt Hester Alberdingk Thijm, met wie hij eind jaren tachtig een relatie had. ,,Het is ongelofelijk hoe een man zonder culturele background zich zo heeft ontwikkeld.''

Privé heeft het bestaan van workaholic zijn tol geëist. Hij is gescheiden van zijn vrouw. ,,Een smet op mijn blazoen - dat ik dat niet heb kunnen redden'', zegt hij. ,,Punt. Volgende vraag.'' Zijn huidige relatie leerde Groen kennen bij de Arena, waar hij commissaris is. ,,De hospitality-manager geloof ik`, zegt Alberdingk Thijm. ,,Dat is nou typisch Harry. Werk en privé vloeien uitstekend in elkaar over.'' Een diepe blik naar binnen geeft Groen niet. Vorige jaar is Groen in elkaar geslagen door twee jongens die zijn auto wilden openbreken. `Ik ben wel de loco-burgemeester van Amsterdam', had hij nog geroepen. Met een pleister op zijn kin vertelde hij op de lokale televisie

zender AT5 dat ze flink hadden gevochten. Maar toen zijn broer er onlangs nog eens naar vroeg, zei Groen alleen maar: ,,Daar praat ik niet meer over.''

Wie destijds NCM zei, dacht Harry Groen – en omgekeerd. Onder leiding van Groen werd de verzekeraar actief als sponsor in de hockeywereld en van Het Concertgebouw en schafte NCM een grote kunstcollectie aan. Zijn onderdompeling in de kunst ging bij Groen met de gebruikelijke gretigheid gepaard. Samen in een museum wilde Hester Alberdingk Thijm wel eens wat langer stilstaan, maar Groen moest altijd verder. Snel. Haast. Alles zien. En toch, zeggen zij die hem kennen, of het nu gaat om het voorzitterschap van World Press Photo of het jaarlijks voorlezen van het Kerstevangelie in de Mozes en Aäronkerk, zijn betrokkenheid is oprecht. ,,Als we een toernooi hadden in Maleisië, vond Harry Groen dat hij even zijn gezicht moest laten zien'', zegt voormalig hockeycoach Roelant Oltmans. Niet alleen captain of industry, maar ook captain of society.

Maar Groens flamboyante gedrag riep bij de grote banken (NCM's aandeelhouders) ook irritatie op. En al dat gesponsor, wat levert dat nu allemaal op? Bovendien, was Groens expansiedrift nog wel verantwoord? Groen was met NCM in het buitenland op het overnamepad gegaan. Dat was nieuw in de wereld van kredietverzekeraars. De internationalisering kwam met kerende post terug. Grote Duitse en Franse kredietverzekeraars begonnen zich in Nederland te roeren. Daar was NCM niet op voorbereid. Na `onenigheid over het te voeren beleid' stapten in 1991 en 1994 twee directeuren op. ,,Ik kan me goed voorstellen dat het niet gemakkelijk is als tweede man onder Harry te werken'', zegt Alberdingk Thijm.

Zijn vertrek bij NCM in het najaar van 1994 was aanleiding tot veel speculaties. Zelf zegt hij op een trip naar de Himalaya tot het besef te zijn gekomen dat hij bij NCM niet het eeuwige leven had. NCM had fris bloed nodig en hij wilde na 31 jaar ook wel eens wat anders. Feit is wel dat de commissarissen vonden dat hij dan ook maar meteen moest vertrekken. Tijdens een lunch in New York typeerde hij tegenover oud-KLM-manager Toon Woltman het vertrek als ,,een persoonlijk drama''. Ze filosofeerden hardop over een nieuwe baan. Het zou wel iets in de financiële wereld worden. Maar de grote banken lieten Harry Groen onaangeraakt.

Het was geen gemakkelijke periode. Bij adviesbureau Boer & Croon Groep hield hij het maar anderhalf jaar uit. Voor wie invloed wil, is adviseren een omweg. Voorzitter van de Kamer van Koophandel werd hij ook al niet. Toen Woltman die functie kreeg, kwam Groen wel met een grote grijns op hem af: ,,Gefeliciteerd! Ik wou dat ik het was geworden.''

Harry Groen was beschikbaar.

Maar wat heeft de dandy van het Amsterdamse bedrijfsleven te zoeken in de ambtelijke stroperigheid van het stadsbestuur? Groen had wel in de gemeenteraad van Uithoorn gezeten, maar dat was vooral ,,enig''. Zelf zegt Groen dat hij ,,totaal verbijsterd'' was toen hij – na het plotselinge vertrek van VVD-wethouder Edgar Peer – zijn naam bovenaan de nieuwe VVD-kandidatenlijst zag staan. Hij was immers zelf voorzitter van de kandidaatstellingscommissie geweest. ,,Geen beter middel om jezelf onverkiesbaar te verklaren.'' En zijn politiek souffleur Ferry Houterman zegt zeker te weten dat ,,in Harry's balboekje vijf jaar geleden het woord politiek nog niet voorkwam''. Maar zijn voormalige vriendin Alberdingk Thijm zegt: ,,Het was altijd al zijn liefste wens.'' En zijn broer Frans had het ook wel zien aankomen. In 1995, nog voordat hij waakte over zijn politiek imago, zei Groen in een interview: ,,Ik moet eerlijk zeggen, als de politiek nog eens mijn pad kruist, dan zal dat een verleiding zijn die ik niet gemakkelijk zal kunnen weerstaan.''

Harry Groen wilde dolgraag wethouder worden. Maar dat lijsttrekkerschap, hoorde dat er echt bij? Kon politicus-in-hart-en-nieren Houterman dat niet gewoon doen? ,,Ik heb hem nadrukkelijk geadviseerd wel lijsttrekker te zijn'', zegt Houterman. ,,Als je beeldbepalend wilt worden, dan moet je dat vanaf het begin zijn.'' Groen vroeg bedenktijd. Hij wilde dat zijn zoon en dochter ermee in zouden stemmen. Zij hadden nooit veel op gehad met de publiciteit rondom hun vader. ,,O nee, dat is een oom. Die zie ik bijna nooit', hoorde Groen zijn zoon ooit zeggen. Maar nu was het goed. ,,Een uitstekende functie waarin hij zijn lange staat van maatschappelijke betrokkenheid kwijt kan'', zegt zoon Rogier Groen, advocaat te Brussel.

Het politieke handwerk is aan Groen niet besteed. Dat bleek al meteen in de verkiezingscampagne. Groen bezwoer het Amsterdamse volk dat in het centrum van Amsterdam niet één parkeerplaats zou verdwijnen: ,,Onaanvaardbaar.'' Bij de collegeonderhandelingen moest de VVD slikken dat er tweehonderd plaatsen minder komen. Het wordt de Amsterdamse VVD nog nagedragen. Houterman: ,,Harry voelde de politieke betekenis van de term onaanvaardbaar niet zo aan.'' Collega-wethouder Jaap van der Aa (PvdA): ,,Hij heeft niet zo'n grote betrokkenheid met de politiek en de gemeenteraad''. Een tweede Coentunnel? Daar moet je zakelijk over spreken. Dat gaat met Groen heel gematigd. Maar zijn partij schreeuwt dan later moord en brand. ,,Dat had hij denk ik niet zo ingeschat'', zegt Van der Aa. Zelf zegt Groen: ,,Het besturen van een stad is een speerpuntverantwoordelijkheid. Dat is zo absorberend dat ik de politieke presentie doseer.'' Wel houdt Groen tijd over voor meer dan twintig betaalde en onbetaalde nevenfuncties; niet alle verbonden aan het wethouderschap. Sommige ontbreken in strijd met de gemeentewet op zijn lijst van gemelde functies. Zo is hij commissaris bij de de Nederlandse vereniging van artsen VVAA en lid van de Raad van Toezicht van de Universiteit van Amsterdam. ,,Een slordigheidje'', laat Groen weten.

Een zakenman in de politiek. Het was voor Groen in het college wel even wennen aan ,,het gebrek aan hiërarchie''. En dat elke beslissingen die je neemt onder het vergrootglas van de publiciteit ligt. ,,Dat heet openbaarheid Harry'', verbetert zijn voorlichter hem. ,,O ja, openbaarheid.'' De ambtenaren op het stadhuis hebben inmiddels ook kennisgemaakt met zijn zakelijke hardheid. Zoals GG&GD-directeur Frans Croonen, die Groen een kritische brief schreef over de verkoop van de arbodienst. Tijdens een bespreking met de wethouder en directeur E. Hooghiemstra van de dienst `bedrijven' kijkt Groen hem niet aan. Maar tegen Hooghiemstra zegt hij dat `Frans tot vanmiddag vijf uur de tijd heeft om de brief in te trekken, anders is het einde-verhaal met hem'.

De stap naar de politiek wordt door zakenmensen uit het bedrijfsleven getypeerd als `flink' en `dapper'. Ze benijden hem niet – zoveel is duidelijk – maar ze waarderen het dat een man die financieel onafhankelijk is zich inzet voor de publieke zaak. Kamer van Koophandel-voorzitter Woltman: ,,Wij bewonderen hem om het geduld dat hij weet op te brengen. Let wel: Harry was geen kampioen van het geduld.'' De manier waarop Groen het financieel debâcle van de Gay Games heeft aangepakt, laat volgens Woltman zien hoe nuttig een zakenman in de politiek kan zijn. Door snel vijf miljoen gulden ter beschikking te stellen, redde Groen de homospelen. Woltman: ,,Gewoon even kaken op elkaar: aanpakken, oplossen, afsluiten''.

Leidt Groens volgende stap naar Den Haag? ,,Harry zal zelf niet het idee opwerpen'', zegt zijn voorganger Edgar Peer, ,,maar hij zal de uitdaging niet uit de weg gaan''. GroenLinks-wethouder Frank Köhler ziet het wel in hem. ,,Als je de kwaliteiten van sommige staatssecretarissen ziet, dan kan Groen zoiets zeker. Ik weet alleen niet of hij genoeg is geïnvolveerd in zijn partij.'' PvdA-wethouder Van der Aa zegt voorzichtig: ,,In Den Haag weegt het politieke gewicht veel zwaarder dan bij ons. Daar draait het eigenlijk alleen maar om politiek.'' Groen zelf zegt tot in zijn tenen te genieten van het wethouderschap. Welke voorzitter van een raad van bestuur gaat nu over een begroting van zeven miljard gulden? Hadden zijn vader en moeder hem zo nog maar kunnen zien.

De `Hans Wijers van Amsterdam', zo wordt Groen in een verwijzing naar zakenman-minister-zakenman Wijers wel getypeerd. Maar Groens ex-vriendin Alberdingk Thijm zegt: ,,Harry's ambitie is veel groter dan die van Wijers.''