Grenzen

Waar liggen de grenzen van Europa? In het Westen praten ze steeds meer over de cultuurkloof tussen het West- en het Oostromeinse rijk, tussen de filterkoffie en de drabkoffie. In Warschau sprak Wladyslaw Matwik over Naïef Europa als hij het Westen bedoelde: ,,Wij begrijpen de Slaven heel goed.'' In Volgograd hebben ze het over `een vakantie in Europa boeken' – wat je in Warschau toch niet hoort. Maar Odessa, gebouwd door Fransen, Italianen en Hollanders, de stad van Poesjkin, Babel, Boenin en Paustovski, wat dan met Odessa?

,,Dit is een land voor gevorderden'', zegt Charel Krol-Dobrov, hoogleraar Europese Studies hier. ,,Vanuit Nederland lijkt alles even helder, en die manier van denken geeft oogverblindende resultaten. Toch weet iedereen dat het echte leven nooit transparant is, maar altijd troebel. Dat geldt ook voor de grenzen van Europa. Dat is geen lijn die je even tussen twee landen kunt trekken.''

Hij vertelt hoe er in het oude Rusland al `Slavofielen' en `Westerlingen' waren, en hoe die tegenstelling door het communisme op een eigen wijze is ingevuld. ,,Nu lijkt dat debat achterhaald omdat de communisten verloren hebben, en daarmee impliciet ook de Slaven. Maar hier, in deze stad, blijft het een levend vraagstuk. Hier voelt men in zich het Aziatische bloed, en ook het Europese bloed, en met die beide moet men in het reine zien te komen, al eeuwenlang.''

We zitten bij hotel Londonskaja, aan dezelfde kade, in hetzelfde koeltje uit zee dat zich ooit tegen de wang van Paustovski vlijde, `als een matte meisjesschouder, nog koel van het baden'. Wat grenzen!