Petrosian herdacht

Kortchnoi is waarschijnlijk niet gevraagd voor het Petrosian Herdenkingstoernooi dat deze week in Moskou wordt gespeeld. Het zou ongepast zijn geweest. De vijandschap tussen Viktor Kortchnoi en Tigran Petrosian was zo groot dat de persbureaus in 1977 tijdens hun kandidatenmatch in Italië meldden dat er onder hun tafel een houten schot was aangebracht, om te voorkomen dat ze elkaar schopten tijdens de partij. Dat was een verzinsel, maar je zou kunnen zeggen dat het in hogere zin de waarheid was.

Ik was toen secondant van Kortchnoi en hoewel we veel over Petrosian praatten, is het me nooit duidelijk geworden wat er tussen die twee precies aan de hand was geweest.

In Moskou spelen tien oude tegenstanders van Petrosian. Twee oud-wereldkampioenen, Smislov en Spassky. Zes voormalige kandidaat-wereldkampioenen, Hort, Ivkov, Gligoric, Larsen, Portisch en Taimanov, en verder Balasjov en Tsesjkovski. Het zou 25 jaar geleden een prachtig toernooi zijn geweest.

Maar nu wordt Kortchnoi node gemist, want zonder de aanwezigheid van de inspirerende vechtjas kunnen de oude sterren blijkbaar niet meer schitteren. Valt het tegen wat ze laten zien? Nee, schrijft commentator Aleksander Chalifman, je kon van deze oudere spelers nu eenmaal niet in elke partij interesante openingsnieuwtjes en bloedstollende gevechten verwachten.

Niet in iedere partij, maar misschien wel af en toe. Maar in de eerste vijf ronden werden maar drie partijen beslist en de meeste remises kwamen zonder echte strijd tot stand.

Vreemd eigenlijk. Iemand als Svetozar Gligoric bijvoorbeeld, 76 jaar oud, is nog heel energiek. Vorig jaar speelde hij met een goed resultaat in het kampioenschap van Joegoslavië. Dit jaar was hij weer bij de deelnemers en toen het toernooi na negen ronden wegens de bombardementen gestaakt werd, deed hij mee aan de simultaanvoorstellingen die dagelijks op het Plein van de Republiek in Belgrado werden gegeven. Sommige andere deelnemers zijn ook nog steeds actief in gewone wedstrijden, waar ze hard moeten vechten. Maar onder elkaar leggen ze blijkbaar de stukken na een uurtje in de doos om ontspannen over de goede oude tijd te kunnen praten.

Wedstrijdleider in Moskou is Andor Lilienthal, die met zijn 88 jaar de op één na oudste grootmeester in de wereld is. De Amerikaan Arthur Dake is nog net een jaar ouder. Lilienthal heeft een paar keer tegen Petrosian gespeeld en hij is ook secondant van Petrosian geweest. Een latere secondant, Alexej Soejetin, schreef over een belangrijke partij van Petrosian die was afgebroken als een moeilijk dame-eindspel. Petrosian ging naar bed, secondant Lilienthal zou de afgebroken stelling analyseren. De volgende dag vond Petrosian bij het ontbijt een briefje waarop slechts stond: ,,Dame-eindspelen zijn verraderlijk. Pas op voor valletjes, beste jongen!''

Gari Kasparov eerde Petrosian door op zijn Internetpagina's (www.clubkasparov.ru) een nieuwe analyse te publiceren van een partij die hij in 1981 van hem verloren had. Hij kwam tot heel andere conclusies dan in zijn boek The Test of Time. `Een indrukwekkende les' is de titel van zijn nieuwe artikel.

Terzijde, Kasparov speelt op het ogenblik op het Internet een partij tegen de rest van de wereld. Iedere dag een zet. Het is net begonnen, donderdag was 1. e4 c5 2. Pf3 gespeeld. De rest van de wereld heeft zwart en speelt volgens het principe `meeste stemmen gelden.' Voor wie mee wil doen, http://zone.msn.com is het adres.

Wit Kasparov-zwart Petrosian, Tilburg, 1981

1. d2-d4 d7-d5 2. c2-c4 d5xc4 3. Pg1-f3 Pg8-f6 4. e2-e3 Lc8-g4 5. Lf1xc4 e7-e6 6. h2-h3 Lg4-h5 7. Pb1-c3 a7-a6 8. g2-g4 Lh5-g6 9. Pf3-e5 Pb8-d7 10. Pe5xg6 h7xg6 11. Lc4-f1 c7-c6 12. Lf1-g2 Dd8-c7 13. 0-0 Lf8-e7 14. f2-f4 Pd7-b6 15. g4-g5 Pf6-d7 16. Dd1-g4 0-0-0 17. Ta1-b1 Kc8-b8 18. b2-b4 Pb6-d5 19. Pc3-a4 f7-f5 Een verrassing voor Kasparov, maar niet een die hem echt schokte, want hij stelde zich veel voor van zijn aanval. 20. Dg4-g3 Pd5xb4 21. Lc1-d2 Pb4-d5 22. Tf1-c1 Kb8-a7 23.Dg3-e1 Le7-a3 24. Tc1-c2 Dc7-d6 25. Tb1-b3 Dd6-e7 26. De1-e2 Td8-b8 27. De2-d3 La3-d6 28. Pa4-b2 Th8-c8 29. Pb2-c4 Ld6-c7 30. a2-a4 Pion naar a5, vervolgens triplering van de zware stukken op de b-lijn, Kasparov zag niet goed wat Petrosian er nog tegen kon doen. 30...b7-b5 Deze gewaagde zet noemde Kasparov in The Test of Time nog een wanhopige stap. Nu denkt hij er anders over. 31. a4xb5 c6xb5 32. Tc2-a2 Ka7-b7 Een schok voor Kasparov.

33. Ld2-b4 Gevolgd door een fout. Indertijd schreef Kasparov dat 33. Pa3 winnend was geweest, maar zijn winstvariant 33. Pa3 Lb6 34. Pc2 Ta8 35. Pb4 Dd6 36. e4 werd later door Timman weerlegd met 36...Pc5 37. dxc5 Dxc5+ 38. Kh2 Dg1+ en zwart heeft remise. Nu vind Kasparov dat wit met 36. Tb1 een winnende aanval zou krijgen. Als beste verdediging voor zwart na 33. Pa3 geeft hij nu 33...Pb6, een zet die hij in The Test of Time tot verlies voor zwart had uitgewerkt, maar die nu een nieuw leven krijgt na 34. Pxb5 axb5 35. Dxb5 Th8! Er volgen lange varianten en Kasparov komt tot de conclusie dat wit waarschijnlijk toch de beste kansen houdt. Zijn jacht op de waarheid door de jaren heen dwingt bewondering af. 33...De7-e8 34. Lb4-d6 Tb8-a8 35. Dd3-b1 Kb7-c6 De koning grijpt in. Weer een schokkende zet voor wit. 36. Tb3-a3 Toen en nu concludeert Kasparov dat hij met 36. Lxc7 bxc4 37. Tb7 Txc7 38. Txa6+ nog remise had kunnen maken. 36...b5xc4 37. Ta3xa6+ Ta8xa6 38. Ta2xa6+ Lc7-b6 39. Ld6-c5 De8-d8 40. Db1-a1 Pd7xc5 41. d4xc5 Kc6xc5 42. Ta6-a4 en wit gaf op.

Wit Portisch-zwart Larsen, Petrosian Memorial

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. Pg1-f3 b7-b6 4. e2-e3 Lf8-b4+ 5. Pb1-d2 0-0 6. a2-a3 Lb4xd2+ 7. Dd1xd2 Pf6-e4 8. Dd2-c2 Lc8-b7 9. Lf1-e2 d7-d6 10. b2-b4 a7-a5 11. Lc1-b2 a5xb4 12. a3xb4 Ta8xa1+ 13. Lb2xa1 Pb8-d7 14. 0-0 Dd8-e7 15. d4-d5 Portisch heeft zijn scherpe stijl nog. Zwart kan nu een pion winnen met 15...exd5 16. cxd5 Pdf6, maar wit krijgt met 17. Pd4 zeer goed spel. 15...Pe4-f6 16. Le2-d3 e6xd5 17. c4xd5 Pf6xd5 18. Ld3xh7+ Kg8-h8 19. Lh7-f5 c7-c5 20. b4xc5 d6xc5 21. Dc2-a4 Tf8-d8 22. Da4-g4 Pd5-f6 23. Dg4-h4+ Kh8-g8 24. e3-e4

Zwart is verloren. Na 24...Pf8 25. e5 Pd5 26. Pg5 beslist wits aanval. 24...Lb7-a6 25. Tf1-e1 La6-d3 26. e4-e5 Zwart gaf op.