`Ook de Serviërs hadden narigheid'

Drie maanden lang deed Gerri Eickhof, soms emotioneel, verslag van de oorlog in Joegoslavië voor het NOS-journaal. En niet zonder kritiek: hij zou zich op sleeptouw hebben laten nemen door de Serviërs, met als dieptepunt het opspelden van het Servische schietschijfje. De verwijten steken hem.

Hij dacht er een dag of vier te moeten blijven, maar het werden er negentig. ,,We hadden het hotel voor acht dagen geboekt. Ik dacht dat er een diplomatiek offensief zou komen, dat Holbrooke zou slagen. Niets van dat alles gebeurde.''

Ben je uit vrije wil gebleven toen de oorlog doorzette of oefende de redactie druk op je uit?

,,Qua risico's was de beslissing aan mij om te blijven of te vertrekken. De redactie had me terug kunnen roepen omdat ik het niet goed deed, maar dat is nooit overwogen, voor zover ik weet. Ik had een visum voor langere tijd gekregen en een permanente accreditatie. Na de eerste bombardementen is een groep journalisten in het hotel door de Servische politie gearresteerd. Een aantal collega's besloot toen te vertrekken. De grote uittocht kwam na de mededeling kort daarna van een minister van Informatie dat alle buitenlandse journalisten het land uit moesten. Collega's vertrokken zonder een officiële lastgeving. Uiteindelijk kregen wij te horen dat we mochten blijven. Een man of dertig was toen achtergebleven. Als ik een klop op de deur had gekregen was ik vertrokken, maar die is nooit gekomen.''

De autoriteiten hebben je daarna met rust gelaten?

,,Op een gegeven moment werd ik getipt dat mijn visum niet zou worden verlengd. Mijn producer heeft toen gelobbied bij de autoriteiten, onder meer met de negatieve kritieken in de Nederlandse pers over mijn verslaggeving. Na een nogal negatief hoofdartikel in De Telegraaf, dat het toch een schande was dat ik op kosten van de belastingbetaler meehuilde met de wolven in het bos terwijl Nederlandse piloten hun leven waagden, kreeg ik te horen dat mijn visum verlengd werd.''

Dat was na de reportage van de couveuse-babies die het slachtoffer waren van de stroomonderbrekingen?

,,Die couveuse-babies had ik een paar keer langs zien komen op andere zenders die ik kon ontvangen, zoals de BBC en CNN. Ik besloot er ook eens te gaan kijken. De kritiek dat ik daarmee te veel op het sentiment speelde vind ik vreemd, als je ziet hoe aan Albanese kant honderden huilende vluchtelingen in beeld kwamen zonder enige wanklank. Ik had ook een jong stel dat van die stroomstoringen geniet in beeld kunnen brengen, maar dat leek me niet zo reeël.''

Hoe scherp was de controle van de censor? Liep er voortdurend iemand met je mee, zoals in Irak?

,,Nee. Alleen naar plekken buiten de stad ging er iemand mee, die dan op het hele `konvooi' van journalisten lette. De censor keek eigenlijk alleen of er geen strategische objecten in beeld werden gebracht. Twee keer is er een gedeelte van een band gewist toen militairen zichtbaar waren. Op het commentaar werd helemaal niet gelet. Binnen Belgrado - en daar moesten we bijna altijd blijven - moest vooraf toestemming worden gevraagd. Die werd vaak geweigerd. Verder had je veel te maken met de propaganda. Die was vaak heel doorzichtig, zoniet lachwekkend.''

Waarom heb je dat Servische speldje opgedaan?

,,Het was geen speldje, maar een sticker. Omdat ik hoegenaamd geen moeite had mijn medeleven te tonen met de mensen die omgekomen waren bij het bombardement van het televisiestation. Ik wist dat daar mensen bij zouden kunnen zitten die ik kende. Ik heb in de reportage getoond dat ik niet de enige was met zo'n sticker. De kritiek uit Nederland heeft zelfs mijn buitenlandse collega's in Belgrado verbaasd. Okee, ik was emotioneel, niet afstandelijk en niet professioneel. Maar dat was precies wat ik wilde overbrengen.''

Heb je begrip voor de kritiek?

,,Ja, ik kan me er iets bij voorstellen. Maar ik heb geen begrip voor de meest recente opmerkingen, dat het beter was geweest helemaal niemand in Belgrado te hebben. Dat is absurd. De narigheid aan Servische kant is niet minder omdat het Serviërs zijn. In Nederland was de houding bij elke bom die op Belgrado viel: net goed. En wat mij ook ergert is dat mensen zeggen `wij hebben gewonnen'. Volgens studies zou alleen al het Nederlandse leger in zijn eentje binnen zes maanden de oorlog hebben gewonnen. Let wel: ik was en ben een voorstander van het ingrijpen in Kosovo, maar het had beter voorkomen kunnen worden. Er zijn grote diplomatieke blunders begaan voordat de oorlog begon. Servië werd met voorwaarden opgescheept die geen enkel land aanvaard zou hebben, zoals de stationering van NAVO-troepen op het hele Servische grondgebied.''

Ben je bang geweest?

,,Twee keer. Toen de bombardementen op de stad zelf begonnen en toen we bij een bus waren die gebombardeerd was. NAVO-vliegtuigen vlogen daar voortdurend in de buurt en we wisten niet wat zij zouden doen. Het vervelende bij luchtbombardementen is dat je geen invloed hebt op het risico dat je loopt. Bij een bedreiging op de grond kan je gewoon weggaan.''

Ben je op straat wel eens bedreigd of geïntimideerd?

,,Er is een periode van agressie op straat geweest, vooral in het begin. Maar die heeft niet lang geduurd. Mijn Servische cameraman voelde meestal de situatie goed aan en zei soms dat we maar ergens anders moesten gaan staan.''

Heb je nooit om aflossing verzocht?

,,In mei, toen de situatie tamelijk uitzichtloos was en er steeds minder te doen was in de stad, die we niet uitmochten, heb ik mezelf nog een maand gegeven. Maar toen naderde het einde van de oorlog. Vervolgens ben ik naar Pristina gereisd. De laatste twee dagen had ik het gevoel van een marathonloper die de finish is gepasseerd en nog vijf kilometer voor de boeg heeft. Gelukkig kwamen toen eindelijk de journaalcollega's vanuit het zuiden met de NAVO-troepen mee en kon ik terug naar huis, waar ik voorlopig ook maar even blijf.''