Fabrieksmatig bevallen

Een zwangere vrouw in Rusland is een zieke vrouw. Een patiënt. ,,Komt u voor een abortus'', is het eerste wat zij in de armoedige, naar formaline stinkende staatsziekenhuizen te horen krijgt. Geen gekke vraag in een land waar de gemiddelde vrouw in haar leven vier keer haar vrucht laat verwijderen – bij gebrek aan seksuele voorlichting en andere, meer humane methoden van family planning.

Stel, een Russische vrouw wil haar kind houden. Volgt onmiddellijk het bloedprikken. `Aidstest verplicht', hangt er ergens aan de wand, maar niemand die daar expliciet op wijst. Het hoort standaard bij `de behandeling'. Is de patiënte brildragend (met glazen sterker dan min drie), of voor het eerst zwanger op een leeftijd van 35 plus, dan is een keizersnede de enige verlosmethode. Protesteren helpt niet, dat komt in het systeem van de fabrieksmatige, op het collectief gerichte geboorteklinieken (de roddomi) eenvoudig niet voor.

Barbaarse toestanden, zegt Olga de Haan, schrijfster van het eind jaren tachtig verschenen boek Vrouwen in de Sovjet-Unie. En dat terwijl enkele bekende technieken die de barensnood moeten verlichten, zoals het onder water bevallen, Russische vindingen zijn – die echter niet pasten binnen de onpersoonlijke, op (massa)productie gerichte verloskunde in de Sovjet-Unie.

Omdat er sinds 1991 nauwelijks iets is veranderd, exporteert De Haan tegenwoordig Nederlandse ervaringen naar Rusland. De consultante, wier moeder Russische is, was zeventien jaar geleden zelf bevallen van een dochter. In Nederland. Het waren de extreme contrasten, de gruwelverhalen van haar Russische vriendinnen, die haar uiteindelijk tot dit missiewerk hebben aangezet. ,,Ik moest tientallen verhalen aanhoren van vrouwen die na hun bevalling in Rusland zo getraumatiseerd waren dat ze bij een volgende zwangerschap direct voor een abortus kozen.''

Om te beginnen heeft haar Amsterdamse consultancy bureau Russia Desk met een subsidie van twee ton van het ministerie van Buitenlandse Zaken het Nederlandse handboek Bevallen en Opstaan in het Russisch vertaald, met de nodige culturele aanpassingen en de bijbehorende trainingen voor vroedvrouwen. ,,We legden uit dat een zwangere vrouw geen patiënt is, maar een cliënt'', zegt De Haan. ,,Dat was totaal nieuw.'' Dat je in plaats van je riedel af te steken ook kunt luisteren, dat het uiten van dreigementen alleen maar angst inboezemt, dat het wegscheren van schaamhaar nergens goed voor is – het druiste allemaal in tegen de gangbare praktijk.

Er was een deal met de Moskouse uitgever Pangea om het bevallingsboek in een oplage van 20.000 op de Russische markt te brengen, maar Pangea had geen geld en kon slechts 5.000 exemplaren drukken. Sinds januari zijn die voor 100 roebel (een tientje) te koop. De Haan hoopt nu op een aanvullende subsidie voor een tweede druk van 50.000 exemplaren.

Moderniteiten als thuis bevallen of in het bijzijn van de vader zijn echter voorlopig nog niet aan Rusland besteed. Privé-klinieken en sommige ziekenhuizen laten tegen betaling wel mannen toe, maar daar maken bijna uitsluitend westerlingen gebruik van. Een Russische aanstaande vader staat niet bepaald te trappelen om mee te hijgen. Die houdt liever buiten de wacht totdat zijn vrouw met zijn in doeken gewikkelde kind voor het ziekenhuisraam verschijnt. Dan gooit hij zijn armen in de lucht, rijdt luid toeterend naar de wodkakiosk en laat zich in gezelschap van zijn beste vrienden vollopen.

FRANK WESTERMAN