`De overheid is onzorgvuldig'

De Nijmeegse hoogleraar migratierecht R. Fernhout is na het terugtreden van W. Sorgdrager benoemd tot Nationale Ombudsman.

Een politieke functie ambieert hij niet. Maar Nationale Ombudsman wilde de Nijmeegse hoogleraar migratierecht Roelof Fernhout graag worden. ,,Ik ben geïnteresseerd in politiek. Ik heb dingetjes gedaan voor de PvdA. GroenLinks geadviseerd. Maar ik ben meer een beschouwer. Ik ben altijd betrokken geweest bij mensenrechten, vluchtelingen en de rechtsbescherming van burgers. Als Nationale Ombudsman kan ik dat, letterlijk, belichamen. Dat is aantrekkelijk.''

De Ombudsman behandelt per jaar duizenden klachten van burgers over het overheidsoptreden. Fernhouts specialisatie – bestuursrecht – behelst exact dit terrein. Niet voor niets was ook zijn voorganger, M. Oosting, hoogleraar bestuursrecht. Fernhout weet bovendien alles van migratie- en vluchtelingenrecht. En laat nou juist een kwart van de klachten bij de Ombudsman gaan over het optreden van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND).

Kan de Immigratiedienst kritiek van u verwachten?

,,Ik heb mij in het verleden kritisch uitgelaten over het asielbeleid en hoe het georganiseerd is. Maar de Ombudsman velt geen oordeel over welke asielzoeker wel of niet mag blijven.''

Maar u mag wel zeggen dat de procedure veel te lang duurt.

,,Daar zijn veel klachten over, dat is juist. Er is door mijn voorganger ook intensief onderzoek naar gedaan, om zaken binnen de IND beter te laten verlopen. Door mijn kennis van de materie kan ik meehelpen, niet alleen door mijn vinger te heffen, dit te verbeteren. Ook al voeren ze excuses aan, de IND kan niet ontkennen dat de asielprocedure beter en sneller kan.'' Aanbevelingen van de Nationale Ombudsman zijn niet bindend. Maar met sommige klachten (slecht behandeld, traagheid) is een gang naar de rechter niet mogelijk. De ervaring leert dat als iemand zich met zulke klachten wendt tot de Ombudsman, het probleem in vier van de vijf gevallen direct wordt opgelost. Een `aanbeveling' van de nationale waakhond wordt meestal niet afgewacht.

Wat zegt het over de overheid, dat zoveel klachten prompt worden gehonoreerd als iemand zich tot de Ombudsman wendt?

,,Twee dingen. Ten eerste, kennelijk is er met de zorgvuldigheid bij de overheid iets mis. Ten tweede, iemand moet zich met een klacht altijd eerst wenden tot het bestuursorgaan, zoals de belastingdienst of de immigratiedienst. Daar wordt dan blijkbaar onvoldoende mee gedaan.

,,De Ombudsman fungeert dus als een `piep-systeem'. Er is een klacht, de Ombudsman gaat zich ermee bemoeien en dan gaan bij het overheidsorgaan allerlei bellen rinkelen en wordt het bevredigend afgehandeld. Dat geeft aan dat de interne klachtenbehandeling bij de overheid moet worden verbeterd. De wet gaat dat ook verplichten.

,,Ik vind een ander cijfer nog schokkender. Van alle klachten die leiden tot een rapport van de Ombudsman wordt in de helft van de gevallen geoordeeld dat het overheidsoptreden ,,niet behoorlijk'' is geweest. Dat vind ik een heel hoog cijfer.''

Als Nationale Ombudsman bent u het gezicht van het instituut. U bent het tegenwicht van de anonieme bureaucratie. Vindt u dat leuk?

,,De Ombudsman moet inderdaad een herkenbaar gezicht zijn, dat vertrouwen wekt en waar mensen zich toe willen wenden. Maar ik wil er geen al te persoonlijke invulling aan geven. Het gaat toch vooral om de kracht van de rapporten. Ik zal de balans moeten vinden, want ik kan niet ontkennen dat het een op de persoon geënte functie is.''

Het klinkt alsof het publieke karakter voor u niet het favoriete deel van de functie is.

,,Ja, dat is waar. Maar het hoort erbij.''