Berlijn krijgt `veld van herinnering'

Berlijn krijgt zijn omstreden holocaustmonument. Gisteren besliste het Duitse parlement dat het monument, twee voetbalvelden groot, moet worden gebouwd.

Van de 559 afgevaardigden kozen 314 voor het ontwerp van de Amerikaanse architect Peter Eisenman: een `veld van herinnering' met 2.700 oplopende betonnen palen en een informatiecentrum. Het monument, dat vanaf januari 2000 wordt gebouwd, is bedoeld ter herdenking van de moord op zes miljoen Europese joden door de nazi's tijdens de Tweede Wereldoorlog. Afgewezen werd het voorstel van de Oost-Duitse theoloog Richard Schröder voor een bescheiden gedenkzuil met de bijbelse tekst `Gij zult niet doden'.

Tal van parlementariërs onderstreepten gisteren tijdens het intensieve en geëmotioneerde debat de gewetensproblemen die de bouw oproept. ,,We moeten iets doen wat niet lukken kan'', zei Norbert Lammert, cultuurspecialist van de oppositionele CDU/CSU. ,,Er bestaat niet één juiste oplossing. De verschrikkelijke moord op de joden is niet tot uitdrukking te brengen.'' Maar er moest wel iets gebouwd worden als ,,teken van vastberadenheid'', dat zoiets zich nooit mag herhalen (nie wieder), aldus Lammert.

Antje Vollmer (Groenen), vice-voorzitster van de Bondsdag, maakte duidelijk dat het holocaustmonument in Berlijn niet voor de joden wordt gebouwd. ,,Wij bouwen het voor òns, in het land van de daders'', zei Vollmer. De Duitsers moeten een herinnering hebben aan het pijnlijke verlies van de joden. ,,We moeten deze daden herdenken om beter op de toekomst voorbereid te zijn'', meende Vollmer.

Verschillende parlementariërs waren voor het omvangrijke Eisenman-ontwerp, juist omdat het monument een `plek van irritatie' moet zijn en van provocatie. Daarmee reageerden ze op de tegenstanders van het ontwerp, onder wie de schrijver Martin Walser, die scherp tegen het `monumentalisme' en de `instrumentalisering van Auschwitz' heeft geageerd. Welk besluit de Bondsdag ook treft, het zal omstreden zijn, stelde menig afgevaardigde vast. ,,Moeten we dat betreuren? Nee'', meende Eckhardt Bartel van de SPD.

Ruim tien jaar geleden nam publiciste Lea Rosh het initiatief om een monument voor de omgekomen joden op te richten. De regering van oud-bondskanselier Helmut Kohl schaarde zich achter het plan en stelde het braakliggende terrein tussen Brandenburger Tor en Potsdamer Platz ter beschikking. Al snel bleken de meningen over de aard en omvang van het monument tot heftige controverses te leiden.

Met het besluit van de Bondsdag is daaraan nu een – voorlopig – einde gekomen.