`Kwade genius' achter Schröder verlaat Bonn

Bodo Hombach, de souffleur van bondskanselier Gerhard Schröder, vertrekt uit de binnenlandse politiek. De linkervleugel van de SPD haalt opgelucht adem.

De Duitse bondskanselier Gerhard Schröder heeft zijn ,,beste man opgeofferd'' om Europees coördinator te worden bij de wederopbouw van de Balkan. Nog deze zomer zal Bodo Hombach als chef de bondskanselarij in Bonn verlaten.

Het nieuws dat Schröders woordvoerder Uwe-Karsten Heye gisteren droogjes bekendmaakte, sloeg in als een bom in de politieke broeikas aan de Rijn. Schröders beste persoonlijke adviseur naar de Balkan? De architect van Schröders `Neue Mitte' – van zijn economische modernisering – zou het slagveld verlaten net op het moment, dat de kanselier het startschot heeft gelost voor `het grootste hervormingsproject in de Duitse naoorlogse geschiedenis'?

Hoe belangrijk Hombachs nieuwe baan als coördinator van het hulpprogramma op de Balkan ook mag zijn, het is alsof de bouwheer van architect wisselt zodra de eerste palen voor de fundamenten zijn geslagen, constateert de liberale krant Die Welt.

De moderniseerders in en buiten de SPD haalden opgelucht adem toen Oskar Lafontaine er in maart als partijvoorzitter en minister van Financiën onverwacht de brui aangaf, gisteren reageerde menigeen in de Bondsdagfractie blij verrast. Niemand had nog belangstelling voor het debat over bezuinigingen en pensioenen. Eindelijk was de `kwade genius' achter de kanselier verdwenen, de man die de kanselier van verfoeilijke `neo-liberale' ideeën voorzag.

De Schadenfreude die bij de linkervleugel van de SPD heerste over het vertrek van Schröders belangrijkste souffleur is tekenend voor de geringe vernieuwingslust binnen de SPD. Voor de traditionalisten is Hombach met zijn vele contacten in het bedrijfsleven, met zijn boek over de modernisering van Duitsland (Aufbruch), de aanstichter van de roemloze aftocht van Lafontaine.

Voor Schröder is Hombach een van zijn belangrijkste steunpilaren geweest. Zonder Hombach, oud-vakbondsman en Preussag-ondernemer, was de sprong naar de bondskanselarij vermoedelijk niet zo snel gelukt. Het was Hombach die in Noordrijn-Westfalen – het machtigste bolwerk van de SPD – de weerstand bij de partijgenoten en de reserves bij de ondernemende wereld tegen Schröder als kanselierskandidaat wist te breken. En het was Hombach, die Schröder voor de verkiezingscampagne van de ideologische bagage voorzag, waarmee hij zich bij de nieuwe kiezers van de `Neue Mitte' populair maakte.

Eenmaal aan de macht in Bonn, begon Hombach zijn moderniseringsconcept voor Duitsland uit te werken met een `Bündnis für Arbeit'- geïnspireerd op het Nederlandse `poldermodel'. De kiezers uit de `Neue Mitte' waren gewonnen, nu moest de eigen SPD nog worden overtuigd. Het werd een regelrechte machtsstrijd tussen de traditionalisten en vernieuwers. Links wierp Hombach voor de voeten dat hij probeerde de SPD om te vormen tot een sociaal-liberale partij naar Brits voorbeeld. Het document, dat Schröder en de Britse premier Tony Blair eerder deze maand in Londen presenteerden, bevestigde hun ergste vermoedens. Een radicale modernisering van de welvaartsstaat met meer markt, minder staat, meer eigen verantwoordelijkheid. Dat heeft niets meer met `sociaal' te maken, menen de tegenstanders.

Als dit de nieuwe richting is die de sociaal-democraten moeten inslaan, zakt de SPD af tot een ,,zielloze vereniging'', reageerde Rudolf Dressler, de vice-voorzitter van de SPD. Nadat het gevreesde bezuinigingsprogramma door Schröder is gepresenteerd, zet de linkervleugel zich schrap. Mag Hombach gaan nu het vuile werk gedaan is? Of zijn nieuwe – tot nu toe nooit bewezen – feiten aan het licht gekomen over oneerlijke financiering van zijn huis?

Nu de zondebokken van links en van rechts zijn vertrokken blijft in het kabinet het midden over. Schröder zelf zal met zijn plannen geloofwaardig moeten maken dat dit de Neue Mitte is.