Schröder wil nu ook binnenlands succes

Het, volgens bondskanselier Schröder, grootste hervormingsprogramma in de naoorlogse geschiedenis van Duitsland, blijkt slechts een bescheiden stap te zijn.

Gerhard Schröder, de Duitse kanselier, kwam, zag en overwon. ,,We moeten in de binnenlandse politiek net zo goed worden als in de buitenlandse politiek'', zei de kanselier begin deze week.

Schröder was nog niet terug van zijn plezierige ontmoeting met de wereldleiders in Keulen, of hij presenteerde gisteren vastberaden zijn toekomstplan voor Duitsland. Het is de opmaat naar de noodzakelijke modernisering van de Duitse welvaartsstaat, maar vooral ook van Schröders eigen sociaal-democratische partij.

Wat hadden de traditionele SPD-ers en vakbondsleiders van zich afgebeten toen Schröder eerder deze maand samen met de Britse premier Tony Blair in Londen een programma voor radicale vernieuwing van de verzorgingsstaat presenteerde. Blair `Third Way' tussen kapitalisme en socialisme is Schröders `Neue Mitte'. In hun oproep aan de Europese partijgenoten rekenden ze af met linkse wereldverbeteraars en hun interventionisme in de economische politiek. Ze gebruikten slagwoorden als minder staat, fors bezuinigen, flexibilisering van de arbeidsmarkt, sancties voor ontvangers van een uitkering en lage belastingen voor bedrijven.

Met deze `aanbodpolitiek van links' probeerde Schröder het klimaat in eigen land al rijp te maken voor verandering. Maar de linkervleugel in de SPD en de vakbeweging had geen goed woord over voor de nieuwe koers van hun partijleider en kanselier. ,,Sociologische banaliteiten'', reageerde Juso-voorzitter Benjamin Mikfeld (jonge socialisten). ,,Als de stellingen van Londen politiek worden, rukken wij op naar Bonn'', dreigde de leider van de ambtenarenbond (DAG), Roland Issen. De vice-voorzitter van de Duitse vakcentrale, Ursula Engelen-Kefer, waarschuwde: ,,Bezuinigingen over de ruggen van de werknemers, daar komt niets van in.''

Gisteren is de vrees van links in de SPD waarheid geworden. Met het toekomstprogramma `Duitsland vernieuwen' presenteert Schröder de Duitsers de grootste afslankingskuur uit de naoorlogse geschiedenis en de traditionalisten in zijn partij een `oorlogsverklaring'. Weldaden voor bedrijven aan de ene kant; kortingen voor gepensioneerden, verpleegsters en ambtenaren aan de andere. Dat is de omgekeerde wereld, zeggen de linkse critici. De vakbonden lopen te hoop tegen de plannen. `Politieke dynamiet', valt op het hoofdkantoor van de SPD te beluisteren. ,,Dit is het programma van de Macher gegen die Miesmacher, van de doeners tegen de zwartkijkers'', zei echter Schröder, doelend op de eigen SPD, die hij tot een Wende wil dwingen.

De vernieuwers in de SPD koersen onder leiding van Schröder op een nieuw `Godesberg', de bijeenkomst in Bad Godesberg (1959) waar de SPD de klassenstrijd vaarwel zei. ,,We staan aan de vooravond van een nieuw SPD-programma'', meent partijsecretaris Ottmar Schreiner.

De SPD en de Duitse vakbonden moeten nog aan de modernisering beginnen, had Bodo Hombach, Schröders vertrouweling en chef van de bondskanselarij, nog voor de verkiezingen in '98 gezegd. ,,Ons wachten nog een paar heftige discussies'', aldus Hombach. Schröder en zijn vernieuwers achten nu de tijd rijp voor pijnlijke maatregelen. Gesterkt door de complimenten, die de kanselier op het internationale toneel heeft gekregen voor de Duitse diplomatie in de Kosovo-crisis, wil Schröder de vlucht naar voren maken.

Verrassend snel heeft hij deze week zelfs zijn Bondsdagfractie achter de mammoetoperatie weten te scharen. Zijn partij is danig geschrokken van het Europese verkiezingsdebakel. Zeker de fractie weet dat alles in het werk zal moeten worden gesteld de verloren kiezers uit de `Neue Mitte' weer terug te winnen. Verliezen zij bij de komende deelstaatverkiezingen in Saarland, Berlijn, Brandenburg en Noordrijn-Westfalen opnieuw dan zakt de SPD in de Bondsraad (Eerste Kamer) verder weg.

Met een bezuinigingsprogramma van 30 miljard mark en hervormingen van het sociaal stelsel, wil Schröder laten zien dat het hem menens is om Duitsland aan meer economische groei en nieuwe banen te helpen. Maar hoe hard de maatregelen nu al ingrijpen in de eigen cliëntèle van leraren en ambtenaren, het programma van Schröder en zijn mannen is slechts een eerste, bescheiden stap.

Ironisch genoeg bestaat het halve werk uit het ongedaan maken van de `Lafontainisering' van de begroting, meent Horst Siebert, voorzitter van het Instituut voor Wereldeconomie in Kiel. Zo is het bedrijfsleven onder Oskar Lafontaine als minister van Financiën eerst 30 miljard extra belast en wordt nu voor 8 miljard ontlast. Ook de belastingverlaging voor ondernemers wordt niet per 2000 maar een jaar later in 2001 ingevoerd. Daarnaast dalen de overheidsuitgaven mondjesmaat, met 1,5 procent (8 miljard mark) tot 478 miljard mark.

Schröder is met het hervormingsprogramma de goede weg ingeslagen, maar er zullen nog veel stappen moeten volgen, meent Siebert. Het is de laatste kans voor de kanselier het aangetaste vertrouwen terug te winnen.