Zorgverlof is kwestie van rekenen

Vijftien miljard gulden zou het bedrijven kosten als werknemers per jaar tien dagen betaald voor hun zieke kinderen zorgen. Niet doen dus, zeiden werkgevers en kabinet. De Tweede Kamer voelt er wel voor.

Wat doet een bewindsvrouw die een nederlaag lijdt in het kabinet? Die haalt haar gelijk bij economische onderzoeksinstituten. Staatssecretaris Verstand (Sociale Zaken) wilde werknemers het recht geven elk jaar maximaal tien dagen verlof op te nemen om voor zieke kinderen of andere familieleden te zorgen. Betaald verlof wel te verstaan: op de een of andere manier zou de werkgever het loon, of een deel daarvan, moeten doorbetalen. Zouden werkgevers en werknemers bij onderhandelingen over hun CAO iets anders afspreken, dan zou die afspraak gelden.

Het voorstel heeft het papier nimmer gehaald, want het verzet was te groot. Werkgeversvereniging VNO-NCW voerde het aan. De werkgevers kwamen met berekeningen waaruit bleek dat één dag verlof het bedrijfsleven anderhalfmiljard gulden zou gaan kosten. Vijftien miljard gulden voor tien dagen dus. De onderbouwing van dat bedrag was van een kinderlijke eenvoud: per jaar betalen bedrijven driehonderd miljard aan hun personeel, een jaar heeft tweehonderd werkdagen en als je die twee getallen deelt, rolt er anderhalf miljard gulden uit. VNO-NCW gaat er dan ook vanuit dat elke werknemer elk jaar van alle tien de zorgverlofdagen gebruik zal maken.

Wie heeft er in Nederland trouwens nog extra vrije dagen nodig, vroeg VNO-NCW voorzitter Hans Blankert zich openlijk af. ,,Er zijn CAO's waarin werknemers vijftig vrije dagen hebben.'' Bovendien vindt Blankert verlof iets dat werkgevers met werknemers moeten regelen en niet met de wetgever.

Blankert kreeg in het kabinet met name steun van de VVD-ministers, onder aanvoering van minister van Financiën Zalm. En de onervaren Verstand moest bakzeil halen in de Trêveszaal: het recht op betaald verlof werd recht op ónbetaald zorgverlof van maximaal tien dagen. Een recht waar waarschijnlijk nauwelijks gebruik van zou worden gemaakt, gezien de ervaringen met het ouderschapsverlof. Bij de overheid wordt loon doorbetaald bij dat verlof en is het een succes. Werknemers van ondernemingen hebben recht op onbetaald ouderschapsverlof – en vrijwel niemand taalt ernaar.

,,Maar als je kind ziek is, ga je gewoon'', zegt het Tweede-Kamerlid Schimmel (D66). ,,Veel werknemers melden zich nu zelf ziek als ze voor een ziek kind of familielid willen zorgen.'' Dit zogenoemde grijze verzuim komt over het algemeen geheel voor rekening van de werkgever, die goedkoper uit zou kunnen zijn met een zorgverlofregeling waarbij hij maar een deel van het loon doorbetaalt.

Hoewel Verstand in het kabinet geen poot aan de grond kreeg en in arren moede een onbetaald zorgverlof voorstelde, wist ze dat in de Tweede Kamer de verhoudingen wel eens anders kunnen liggen. PvdA, CDA en haar eigen partij D66 pleiten al jaren voor een betaald zorgverlof. En het zou niet moeilijk moeten zijn om GroenLinks en de SP daar ook voor te winnen.

Maar er moest nog wel iets verzonnen worden om de Kamer definitief over de streep te trekken. Want twee vragen rondom het zorgverlof bleven nog altijd staan: hoeveel werknemers gaan er gebruik van maken en wat gaat het dan kosten? Zo kwam Verstand met de `economentoets': economische deskundigen van onder meer het Centraal Planbureau, Nyfer en de Universiteit van Amsterdam mochten met de twee vragen aan de slag. Waarna het ministerie van Sociale Zaken de resultaten combineerde en interpreteerde.

Hoeveel werknemers gebruik zullen maken van het zorgverlof hangt af van de hoveelheid loon die ze doorbetaald krijgen. Er zijn 875.000 werknemers met kinderen. Volgens de economen zullen die naar schatting gemiddeld allemaal vijf dagen zorgverlof opnemen als hun loon volledig wordt doorbetaald. Krijgen ze niets, dan zal het aantal daadwerkelijk opgenomen zorgverlofdagen misschien toch nog de helft zijn, zo is de berekening. Ervaringen in Zweden, Duitsland en Oostenrijk leren dat.

Maar het zorgverlof mag ook opgenomen worden voor de verzorging van zieke familieleden in de eerste graad. En elke werknemer van de vijf en een kwart miljoen heeft wel een vader, moeder, broer of zus. Verwacht wordt dat tien procent van alle werknemers één dag zorgverlof per jaar zal opnemen, ofwel een `schade' van 52.500 zorgverlofdagen.

De kosten van dit alles vallen aanzienlijk lager uit dan de vijftien miljard van VNO-NCW. De door Verstand geraadpleegde economen vergeleken Nederland met Zweden en met Duitsland. In Zweden wordt veel gebruik gemaakt van de genereuze zorgverlofregeling. Werknemers kunnen maar liefst zestig dagen zorgverlof opnemen. Ze krijgen over die dagen 85 procent van hun loon doorbetaald. In Duitsland geldt een maximum aantal dagen van tien per kind en 25 per werknemer en een loondoorbetaling van zeventig procent. Het gebruik ligt daar een flink stuk lager dan in Zweden.

Wanneer Nederland met Zweden wordt vergeleken, zal het volledig betaalde zorgverlof de werkgevers al met al 890 miljoen gulden gaan kosten. Is Duitsland het voorland, dan kost het 365 miljoen gulden. In die bedragen zitten niet alleen de kosten die een werkgever moet maken om vervangend personeel te vinden, maar ook de zogenoemde `inverdieneffecten'. Het grijze verzuim zal als het goed is immers verdwijnen en slimme werkgevers kunnen bij onderhandelingen over een CAO de zorgverlofdagen `ruilen' tegen een lagere loonstijging.

De economentoets is een paar dagen voor het debat morgen over de voorstellen van Verstand in de postvakjes van de Kamerleden geploft. Precies op tijd, zo blijkt uit de reacties van diezelfde Kamerleden, zoals bijvoorbeeld Bussemaker van de PvdA: ,,Ze vallen mee, die kosten.''